‘ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਹਾਰੇ’ ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ

ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਪਵਨ ਨਾਦ ਦੀ ਚੋਣਵੀਂ ਸਮਕਾਲੀ ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕ ‘ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਹਾਰੇ’ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਦੂਜੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਸੋਚਣ ਦੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੰਨੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਪਹਿਰਾਵਾ, ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਨੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਆਵੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਗਿਆਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਪਵਨ ਨਾਦ ਨੇ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਸਮੇਤ 11 ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੇਖਕ ਕੋਈ ਸਾਧਾਰਨ ਕਵੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਪੀਠ, ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਵਰਗੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਉੱਭਰਦੇ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣ ਦਾ ਹੁਨਰ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਚਾਰ ਹਰ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਦੂਸਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਤਮ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚੰਗਾ ਸ਼ਗਨ ਹੈ। ਅਨੁਵਾਦ ਦਾ ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਤਕਨੀਕ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਖਾਲਾ ਜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਪਵਨ ਨਾਦ ਇਸ ਪਹਿਲੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਫਲ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ। ਸਾਰੇ 11 ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰੂਪਕ ਹਨ ਪਰ ਮਨ ਨੂੰ ਉਡਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਹਿੰਦੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਦਿਆਲ ਸਕਸੈਨਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ, ਕੰਵਰ ਨਰਾਇਣ ਗਿਆਨ ਪੀਠ ਅਤੇ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ, ਚੰਦਰ ਕਾਂਤ ਦੇਵਤਾਲੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨਾਗਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲੇਸ਼ਵਰ ਡਬਰਾਲ ਸੰਪਾਦਕ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਜਪਾਈ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਲਲਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਉਦੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਗਗਵਤ, ਗਗਵਤ ਰਵਾਬ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ। ਕਵੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕੀਮਤੀ ਹਨ ਪਰ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ। ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਦਿਆਲ ਸਕਸੈਨਾ: ਉਸ ਦੀਆਂ 6 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ‘ਤੇ ਹਨ। ‘ਲਾਲ ਹਥੇਲੀਆਂ’ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ, ‘ਦਰਿਆ’ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ, ‘ਰਿਸ਼ਤਾ’ ਇਕ ਦੂਜੇ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ’ ਮਨੁੱਖੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਏਕਤਾ ਨਾ ਰਹੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀਹੀਣ ਹੋ ​​ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ’ ਸਾਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਛੜੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਬਰ ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਕੁੰਵਰ ਨਾਰਾਇਣ: ਉਸ ਦੀਆਂ 7 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲ ਕੰਬਾਊ ਹਨ। ‘ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆ’ ਮਨੁੱਖੀ ਉਸਾਰੂ ਸੋਚ, ‘ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਦਿਨ’ ਅਤੇ ‘ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਣ’ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ‘ਸਵੇਰ’ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪੁਲੰਦਾ ਹੈ। ‘ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਮੰਡੀ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ’ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ‘ਅਵਿਨ ਪਰ ਇਵੇਂ’ ਅਤੇ ‘ਜ਼ਖਮ’ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀ ਥਾਂ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਦੇਤਵਾਲੇ: ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ 11 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ‘ਅੰਨੀ ਪੱਥਰ ਰੋਸ਼ਨੀ’ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾਵਾਂ ’ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ‘ਰੁੱਖ’ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦਾ ਸਗੋਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਕਲੀ ਆਲ੍ਹਣੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ‘ਆਈ ਡਰਿੰਕ ਯੂ’ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਲਈ ਮਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ‘ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੌਂ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ’ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਵਿਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੰਕੇਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਿਆਰ ਦੇ ਬੀਜ ਬੀਜਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ‘ਤੂੰ ਉਥੇ ਹੋਵੇਂਗਾ’। ‘ਉਹ ਗਾਉਣ ਲੱਗੀ’, ‘ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ’, ‘ਸੁਲਘਦਾ ਰਹੀਂਦਾ ਬਿਰਖ’, ‘ਫੱਗਣ’ ਅਤੇ ‘ਡੁੱਬਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਵਾਹ’ ਔਰਤ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਮਰਦ ਹਰ ਔਰਤ ਬਾਰੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਔਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਰਾਵਤ: ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ 11 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਭਾਵੁਕ ਹਨ। ‘ਉਹ ਇਸ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਹੈ’ ਕਵਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਜ ਕੁਝ ਉੱਤਮ ਸਾਧਾਰਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ’ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਡਰ ਦੇ ਸਾਏ ਹੇਠ ਵੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕਵਿਤਾ ‘ਖੁਸ਼ਫਾਹੀਮੀਆਂ’ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਵੇਗਾ। ‘ਮਨੁੱਖ ਵੱਲ’ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਨ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ‘ਆਓ ਇੱਕ ਹੋਰ ਖੇਡ ਖੇਡੀਏ’ ਸਾਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ‘ਇੱਕ ਦਿਨ ਇਹ ਆਵੇਗਾ’ ਅਤੇ ‘ਬਸ’, ‘ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਨਾ ਸਕਿਆ’, ‘ਤੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ’ ਅਤੇ ‘ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿਓਂ ਤੋਂ’ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ‘ਇਨ੍ਹੀਂ ਦੀਨੀ’ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਤਾ ’ਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ‘ਡਿੱਗਣਾ’ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਚਰਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਘਾਰ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹਨ। ‘ਜੋ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ’ ਅਤੇ ‘ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਹੈ’ ਵਰਗੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਚਕਾਚੌਂਧ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਜਪਾਈ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ 15 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ‘ਸੂਰਜ’ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਜਾਖਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸਲੀਅਤ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ, ਜੋ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ ਉਹ ਜਾਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ‘ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ’, ‘ਮਾਂ ਲਈ’, ‘ਜਨਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ’, ‘ਮੈਂ ਬਚਨ ਨੂੰ ਫੜਿਆ’, ‘ਪਿਆਰ’, ‘ਮੇਰੀ ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ’, ‘ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ’ ਅਤੇ ‘ਉਡੀਕ-1′ ਅਤੇ-2’ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਹਨ। ਦਾ, ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਪਿਆਰ, ਅਤੇ ‘ਉਹ’, ‘ਇਕ-ਇਕ ਰੋਮ’, ਮਨੁੱਖੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ। ‘ਦੇਵਤੇ’, ‘ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ’ ਅਤੇ ‘ਸਪੈਂਸ਼ਨ’ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੰਗਲੇਸ਼ ਡਬਰਾਲ: ਉਸ ਦੀਆਂ 5 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ‘ਤੇਰਾ ਪਿਆਰ’, ‘ਡਿੱਗਣਾ’, ‘ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਪੱਤਰ’, ‘ਪਿਆਰ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ’ ਅਤੇ ‘ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ’ 5 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪਿਆਰ ਬਣਨਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਂਗ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨਗਰ : ਉਸ ਦੀਆਂ 6 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ‘ਆਤਮ ਸੁਧਾਰ’, ‘ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ’, ‘ਗਲ ਕੋਈ ਹੈ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ’, ‘ਬੰਬ ਐਂਡ ਫਲਾਵਰ’, ‘ਗਧਾ’ ਅਤੇ ‘ਬੌਨੀਆਂ ਦਾ ਸੰਸਾਰ’ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ, ਆਲਸ, ਪਿਆਰ, ਮਨੁੱਖੀ ਸੋਚ, ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ ਰਾਇ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਦੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ : ਕਵੀ ਦੀਆਂ 6 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ ‘ਛਿੱਕ’, ‘ਇੱਕ ਕਾਹਲੀ ਮਾੜੀ’, ‘ਆਓ ਕੁਝ ਬਣੀਏ’, ‘ਨਿਯਮ’, ‘ਇਮਾਰਤ’ ਅਤੇ ‘ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ’। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ, ਭੁੱਖ, ਬੀਮਾਰੀ, ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਆਦਤ ਤੋਂ ਮਜਬੂਰ ਮਨੁੱਖ, ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਕਾਬਲ ਨਾ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਸੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੁਮਾਰ ਅੰਬੂਜ : ਕਵੀ ਨੇ ‘ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ’, ‘ਮਾਂ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ’, ‘ਜੀਵਨ ਇੱਥੇ’, ‘ਦੌੜਦਾ’, ‘ਮੂਰਖ’ ਅਤੇ ‘ਅਣਚਾਹੇ ਲੋਕ’ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰ ਅੰਬੂਜ ਦੀ ਘਾਟ ਵਰਗੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ। ਕਿਰਤ ਦਾ ਮੁੱਲ, ਮਾਂ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ, ਧੋਖਾ, ਜਾਤੀ ਵੰਡ, ਮਨੁੱਖ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਭੀੜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਮੂਰਖਤਾ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ। ਗਗਨ ਗਿੱਲ: ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ 11 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ 8 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ‘ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ-1, 2’, ‘ਕੀ ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਹੈ?’ ‘ਵੱਡਾ ਕਿਤਾ’ ਅਤੇ ‘ਬੱਚੇ ਤੂੰ ਘਰ ਜਾਹ’ ਔਰਤ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ‘ਸੁਖ ਚਾ ਜੋ ਦੁਖ ਹੈ’, ‘ਚੋਰੀ ਦਾ ਫੂ’ ਅਤੇ ‘ਖੁਸ਼ਮਾਦੀਦ’ ਔਰਤ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਸਿਰਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਬੂਸ਼ਾ ਕੋਹਲੀ: ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ 14 ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਔਰਤ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਔਰਤ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਾਬਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਅਫ਼ਸਰ ਮੋਬਾਈਲ-94178 13072 ujagarsingh48@yahoo.com ਪੋਸਟ ਡਿਸਕਲੇਮਰ ਰਾਏ/ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚਲੇ ਤੱਥ ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਨ ਅਤੇ geopunjab.com ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਜਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਲੇਖ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਸੰਪਰਕ ਪੰਨੇ ‘ਤੇ ਸਾਡੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।