ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੱਥ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਕਿਸੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਰਸੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਜਦੋਂ ਉਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵੀ ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਜਾਂ ਲੋਕ-ਵਿਰੋਧੀ ਪੈਂਤੜੇ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਅਰਥ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਪਾਇਲ ਦੇ ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਪਿੰਡ ਕੱਦੋਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕਦਮ ਦਰ ਕਦਮ. ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ ਖੋਜੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਅਫ਼ਸਰ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲੈ ਲਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਰੰਗ ਹੋਰ ਵੀ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਜਦੋਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਲ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਤੱਥੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋਢੀ ਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਸੁਣੀਆਂ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਇੱਥੇ ਵਸੇ ਹਨ। ਇਕ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਨੀਂਹ ਮਾਖਾ ਨਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਨੇ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਮਕਲਾ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਕਾਲਾ ਮਾਂਗਟ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਵੀ ਬਾਬਾ ਸਿੱਧ ਦਾ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਬਾਬਾ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ ਮਾਤਾ ਸਤੀ ਦੀਆਂ ਸਮਾਧਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਧਾਂ ’ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਮੇਲਾ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਭੂਗੋਲ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਜਿੱਥੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਵਿਹੜਿਆਂ, ਬਸਤੀਆਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ, ਮੰਦਰਾਂ, ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ, ਛੱਪੜਾਂ, ਖੂਹਾਂ ਅਤੇ ਬੁਰਜਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ‘ਤੇ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਕੂਲ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ, ਬੈਂਕਾਂ, ਆਗਣਵਾੜੀਆਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ। ਸੱਤਰ ਸਰਕਾਰੀ, ਅਰਧ-ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਸਪਤਾਲਾਂ, ਸਿਵਲ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀਆਂ, ਪਸ਼ੂ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀਆਂ, ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬਾਂ, ਏ.ਟੀ. ਡਰੱਗ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ, ਐਨ.ਆਰ.ਆਈ. ਸੁਸਾਇਟੀ, ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਸੇਵਾ ਸੁਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਸੁਸਾਇਟੀ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਕੱਦੋਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੇ ਕਿੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿੱਤਿਆਂ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਬਾਰੇ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਇੱਥੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀਆਂ, ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਬਾਕੀ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਲੇਖਕ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ ਜਸਵਿੰਦਰ ਭਲਾ ਵੱਲੋਂ ਕਾਮੇਡੀ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੁੰਡ ਕੱਦੋਂ ਦਾ ਨਾਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਵੱਲੋਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਵਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਪ੍ਰੋ: ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਸ਼ਿਸਟ, ਪ੍ਰੋ: ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ, ਜੌਹਰੀ ਬੀਬੀ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਅਖ਼ਤਰ, ਰਮਨ ਕੱਦੋ, ਉਜਾਗਰ ਸਿੰਘ (ਲੇਖਕ ਖ਼ੁਦ) ਨਵਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ, ਨਵਦੀਪ ਸਿੰਘ। ਮੁੰਡੀਆਂ, ਕੱਦੋਂ ਨਵਦੀਪ, ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ, ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ, ਡਾ: ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਖਰੇ, ਮਾਸਟਰ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਨਾਥ ਸਿੰਘ, ਪਾਖਰ ਸਿੰਘ, ਗੱਜਣ ਸਿੰਘ ਭਵਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਮੁੰਡੀ, ਨੰਦ ਸਿੰਘ, ਫੁੰਮਣ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਤਾਪ ਸ਼ਾਹ ਸਿੰਘ, ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਕੱਦੋਂ, ਅਥਲੀਟ ਧਰਮ ਸਿੰਘ, ਸਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਲਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਪੂਰਾ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਕਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਰ ਵਸਨੀਕ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਕੁਝ ਵੇਰਵੇ ਦੁਹਰਾਓ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਬੇਲੋੜੇ ਵੇਰਵੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਫਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ। ਨਿਰੰਜਨ ਬੋਹਾ ਮੋਬਾਈਲ- 89682 -82700 ਪੋਸਟ ਬੇਦਾਅਵਾ/ਇਸ ਲੇਖ ਵਿਚਲੇ ਤੱਥ ਲੇਖਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹਨ ਅਤੇ geopunjab.com ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਜਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਲੇਖ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਡੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਸਾਡੇ ਪੇਜ.
