ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਜਾਸੂਸ ਨੂਰ ਇਨਾਇਤ ਖਾਨ ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ

18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ ਦੀ ਵੰਸ਼ਜ ਨੂਰ ਇਨਾਇਤ ਖਾਨ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਫ੍ਰੈਂਚ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਫਰਾਂਸ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਕਲੌਤੀ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।

ਫ੍ਰੈਂਚ ਡਾਕ ਸੇਵਾ, ਲਾ ਪੋਸਟੇ, ਨੇ ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਵਾਲੇ “ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ” ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਨੂਰ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ 80 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਜੰਗੀ ਨਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਹੀਰੋਇਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਨੂਰ ਦੀ ਜੀਵਨੀ – ‘ਜਾਸੂਸੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ: ਦ ਲਾਈਫ ਆਫ ਨੂਰ ਇਨਾਇਤ ਖਾਨ’ ਦੀ ਲੰਡਨ ਸਥਿਤ ਲੇਖਕ ਸ਼ਰਾਬਾਨੀ ਬਾਸੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਨੂਰ ਇਨਾਇਤ ਖਾਨ ਨੂੰ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ 80ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ‘ਤੇ ਆਇਆ ਹੈ।”

ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, “ਨੂਰ ਨੇ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ‘ਤੇ ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਣਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।”

ਹਰੇਕ ਸਟੈਂਪ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਤੋਂ ਲਈ ਗਈ ਇੱਕ ਉੱਕਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਸਹਾਇਕ ਏਅਰ ਫੋਰਸ (WAAF) ਦੀ ਵਰਦੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਬਾਸੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੇ 2014 ‘ਚ ਨੂਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਵਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ‘ਚ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰੇ।”

1914 ਵਿੱਚ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੀ ਨੂਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਇਨਾਇਤ ਖਾਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲੀ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਰਿਵਾਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਭੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨੂਰ WAAF ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।

8 ਫਰਵਰੀ, 1943 ਨੂੰ, ਉਸਨੂੰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਟਿਵ (SOE) ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ – ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗੁਪਤ ਸੇਵਾ ਜੋ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਸੂਸੀ, ਤੋੜ-ਫੋੜ ਅਤੇ ਜਾਸੂਸੀ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।

ਉਹ ਜੂਨ 1943 ਵਿੱਚ ਕਬਜੇ ਵਾਲੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਰੇਡੀਓ ਆਪਰੇਟਰ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੀ ਫੌਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਡਾਚਾਊ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ 30 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 13 ਸਤੰਬਰ, 1944 ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਸਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਨੂਰ ਇਨਾਇਤ ਖਾਨ ਨੂੰ 1949 ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੁਆਰਾ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਫ੍ਰੈਂਚ ਰੇਸਿਸਟੈਂਸ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ, ਕ੍ਰੋਏਕਸ ਡੀ ਗੁਆਰੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਾਰਜ ਕਰਾਸ (ਜੀਸੀ) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਫ੍ਰੈਂਚ ਡਾਕ ਟਿਕਟਾਂ ਦੇ ਨਵੀਨਤਮ ਸੈੱਟ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਉਸ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣਾ ਹੈ ਜੋ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਨ।

ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, “ਇਹ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਂਹ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਖੁਫੀਆ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਘੁਸਪੈਠ, ਤੋੜ-ਫੋੜ… ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੇ ਰਾਹ ਪਾਇਆ।”

ਸਟੈਂਪਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੀਨ-ਪੀਅਰੇ ਲੇਵੀ, “ਫਰਾਂਸ ਲਿਬਰਟੇ” ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ – ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਅਤੇ ਵਿਓਲੇਟ ਸਜ਼ਾਬੋ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਫ੍ਰੈਂਚ SOE ਏਜੰਟ, ਜਿਸਦੀ ਰੈਵੇਨਸਬਰਕ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।