1 ਜੂਨ 1984
1984 ਉਹ ਦਰਦਨਾਕ ਸਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਚੀਸ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਜਵਾਨ ਹੈ। ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰਦ ਕੱਲ੍ਹ ਵਾਂਗ ਹੀ ਧੜਕਦਾ ਹੈ। ਦਹਾਕੇ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਪਰ ਇਨਸਾਫ਼ ਅਜੇ ਵੀ ਅਦਾਲਤੀ ਫਾਈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੇਕਸੂਰ ਸਿੱਖ ਜੋ 1984 ਦੀ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜੇ ਵੀ ਫਰਾਰ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਸਿੱਖ ਦੇ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਚੰਗਿਆੜੀ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਤੜਫਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਭੁਗਤ ਰਹੀ ਹੈ।
1 ਜੂਨ 1984 ਜਿਸ ਦਿਨ ਸੀਆਰਪੀਐਫ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ‘ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਦੁਪਹਿਰ 12 ਵਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਗੋਲੀਬਾਰੀ 8 ਘੰਟੇ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ 11 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਇਕ ਬੱਚਾ ਅਤੇ ਇਕ ਔਰਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।
ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਖਾੜਕੂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਗੋਲੀਆਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਦੂਜਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਸੀ ਕਿ ਖਾੜਕੂਆਂ ਕੋਲ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਹਥਿਆਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਿੰਨੇ ਸਿੱਖਿਅਤ ਲੜਾਕੇ ਸਨ। ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦਾ ਮਕਸਦ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕਰਕੇ ਖਾੜਕੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਲੋਕ ਮੋਰਚਾ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਣ ਜਾਂ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਸਕਣ।
3 ਜੂਨ ਨੂੰ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ 1 ਜੂਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਲਈ 500 ਅਕਾਲੀਆਂ ਦਾ ਜਥਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਸੈਂਕੜੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਸੀ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿਨ ਕੱਟਦੇ ਸਨ।
ਉਸ ਸਮੇਂ ਚਸ਼ਮਦੀਦਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੋਈ ਚੇਤਾਵਨੀ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸੰਗਤਾਂ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਈਆਂ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਆਸ-ਪਾਸ ਸੀ। ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਫੌਜ ਆਉਣ ਲੱਗੀ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਅਫਵਾਹ ਸੀ ਕਿ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ ਅਤੇ ਫੌਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਆ ਗਈ ਹੈ।
1 ਜੂਨ ਨੂੰ ਕੇ.ਐਸ.ਬਰਾੜ ਨੂੰ ਸੀ.ਆਰ.ਪੀ.ਐਫ., ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਬੀ.ਐਸ.ਐਫ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਫੌਜ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਪਰ ਫੌਜ ਨੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ 2 ਜੂਨ ਨੂੰ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਜਨਰਲ ਬਰਾੜ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਹਮਲੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਜਨਰਲ ਰਣਜੀਤ ਦਿਆਲ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੌਂਪੇ ਗਏ ਸਨ। ਕੇ ਗੌਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਖੇਮਕਰਨ ਤੋਂ ਜੰਮੂ ਤੱਕ ਸਰਹੱਦ ਨੂੰ ਸੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਬੜੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਜਨਰਲ ਬਰਾੜ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਿਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੁੱਤਾ। ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਫੌਜ ਆਉਂਦੀ ਰਹੀ। (ਜਾਰੀ)
-ਰਾਜਵੀਰ ਸਿੰਘ
ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੋਸਟ:
3 ਜੂਨ 1984 ਸੰਤ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪ, ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਇਜਾਜ਼ਤ
