<h2 class="sub-title" style="font-family: 'Merriweather', serif; font-weight: bold;">ਸਵਾਲ ਦਾ à¨à¨µà¨¾à¨¬ ਦਿੱਤਾ à¨à¨¾à¨£à¨¾ ਹà©: à¨à©±à¨ ਵਾਰ à¨à¨¦à©à¨ ਠਸà©à¨ ਹਰà©à¨ ਬੱà¨à© ਵਿੱਠਦਾà¨à¨² ਹà©à©°à¨¦à© ਹਾà¨, ਤਾਠਸਿਸà¨à¨® ਠਸਲ ਵਿੱਠà¨à¨¹à¨¨à¨¾à¨ ਨà©à©° à¨à© ਸਿà¨à¨¾à¨à¨à¨¦à¨¾ ਹà©?</h2>
<p></p>
<div id="content-body-71052301" class="articlebodycontent col-xl-9 col-lg-12 col-md-12 col-sm-12 col-12">
<div class="schemaDiv" id="schemaDiv" itemprop="articleBody">
<p><span class="drop-caps">à¨</span>ਸੱà¨à¨£ à¨à¨¹à¨¾à¨£à©à¨à¨ ਵਿੱà¨à©à¨ à¨à©±à¨<i> à¨à©°à¨¦à©à¨à¨¯ à¨à¨ªà¨¨à¨¿à¨¸à¨¼à¨¦</i> ਸਤਿà¨à¨à¨¾à¨® à¨à¨¬à¨²à© ਨਾਮ ਦ੠à¨à©±à¨ ਲà©à¨à© ਬਾਰ੠ਹà©, à¨à© ਰਿਸ਼੠à¨à©à¨¤à¨® ਨਾਲ ਪà©à©à¨¹à¨¨à¨¾ à¨à¨¾à¨¹à©à©°à¨¦à¨¾ ਹà©à¥¤ ਬਾਠਦ ਵਾਲਾ à¨à¨¸à¨¨à©à©° ਠੱਠਦਾ ਮਿà¨à¨°à© ਸਵਾਲ ਪà©à©±à¨à¨¦à¨¾ ਹà©: ਤà©à¨°à¨¾ ਵੰਸ਼ à¨à© ਹà©, ਬੱà¨à©, ਤà©à¨°à© ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ à¨à© ਹà©? ਸਤਿà¨à¨à¨¾à¨® ਨà©à©° à¨à©à¨ ਨਹà©à¨ ਪਤਾ, à¨à¨¹ à¨à¨° à¨à¨¾ à¨à© à¨à¨ªà¨£à© ਮਾਠਨà©à©° ਪà©à©±à¨à¨¦à¨¾ ਹà©à¥¤ à¨à¨¬à¨¾à¨²à¨¾ ਨ੠ਬà©à© ਬà©à¨¬à¨¾à¨à© ਨਾਲ à¨à¨¸ ਨà©à©° ਦੱਸਿਠà¨à¨¿ à¨à¨¸ ਨ੠à¨à¨µà¨¾à¨¨à© ਵਿਠà¨à¨ à¨à¨°à¨¾à¨ ਵਿਠà¨à©°à¨® à¨à©à¨¤à¨¾ ਹ੠ਠਤ੠à¨à¨¸ ਨà©à©° ਪਤਾ ਨਹà©à¨ ਸ੠à¨à¨¿ à¨à¨¸ ਦਾ ਪਿਤਾ à¨à©à¨£ ਹà©; à¨à¨¸à¨¨à©à©° ਬੱਸ à¨à¨¹ à¨à¨¹à¨¿à¨£à¨¾ à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à¨¾ ਹà©à¥¤ ਮà©à©°à¨¡à¨¾ ਵਾਪਸ ਠà¨à¨¾à¨à¨¦à¨¾ ਹ੠<i>à¨à©à¨°à©à¨à©à¨² </i>ਠਤ੠à¨à©à¨¤à¨® ਨà©à©° ਦੱਸਦਾ ਹà©à¥¤ ਠਧਿà¨à¨ªà¨ ਨ੠à¨à¨¸ ਨà©à©° ਮà©à¨à© &#8216;ਤ੠ਦਾà¨à¨² à¨à¨°à¨µà¨¾à¨à¨à¥¤ à¨à¨¹ à¨à¨¹ ਹਿੱਸਾ ਹ੠à¨à¨¿à¨¸ ਨ੠à¨à¨¸ à¨à¨¹à¨¾à¨£à© ਨà©à©° 3000 ਸਾਲਾਠਤà©à¨ à¨à¨¿à¨à¨à¨¦à¨¾ ਰੱà¨à¨¿à¨ ਹà©à¥¤ à¨à¨¹ à¨à¨¹à¨¿à©°à¨¦à¨¾ ਹà©, ਠà¨à¨¿à¨¹à© à¨à¨®à¨¾à¨¨à¨¦à¨¾à¨°à© à¨à©à¨µà¨² à¨à©±à¨ ਸੱà¨à© ਬà©à¨°à¨¾à¨¹à¨®à¨£ ਤà©à¨ ਹ੠ਠਸà¨à¨¦à© ਹà©; à¨à¨¿à¨¸ ਦ੠ਪਰਿà¨à¨¾à¨¸à¨¼à¨¾ à¨à¨¨à¨® ਦà©à¨à¨°à¨¾ ਨਹà©à¨, à¨à¨à¨°à¨£ ਦà©à¨à¨°à¨¾ ਹà©à©°à¨¦à© ਹà©à¥¤</p>
<p>ਮà©à¨ ਨà©à¨¤à© à¨à¨¯à©à¨ ਦ੠ਨਵà©à¨ ਰਿਪà©à¨°à¨ ਦ੠ਨਾਲ à¨à¨¸ à¨à¨¹à¨¾à¨£à© ਨà©à©° ਦà©à¨¬à¨¾à¨°à¨¾ ਪà©à©à¨¹ ਰਿਹਾ ਹਾà¨,<i> à¨à¨¾à¨°à¨¤ ਵਿੱਠਸà¨à©à¨²à© ਸਿੱà¨à¨¿à¨ ਪà©à¨°à¨£à¨¾à¨²à©: à¨à©à¨£à¨µà©±à¨¤à¨¾ ਵਧਾà¨à¨£ ਲਠਠਸਥਾਠਵਿਸ਼ਲà©à¨¸à¨¼à¨£ ਠਤ੠ਨà©à¨¤à© ਦਾ ਨà¨à¨¸à¨¼à¨¾</i>ਮਠਵਿੱਠਰਿਲà©à¨à¨¼ ਹà©à¨à¥¤ ਪਹਿਲ੠ਨà¨à¨¼à¨°à©, ਦà©à¨µà©à¨ à¨à©±à¨à© ਪੱਧਰ &#8216;ਤ੠ਨਹà©à¨ ਹਨ। à¨à©±à¨ ਵਿੱਠ232 ਪੰਨ੠ਠਤ੠33 ਨà©à¨¤à©à¨à¨¤ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਠਹਨ। ਦà©à¨à© à¨à©à¨² à¨à©±à¨ ਲà©à¨à¨¾, à¨à©±à¨ ਮਾà¨, à¨à©±à¨ ਠਧਿà¨à¨ªà¨ ਠਤ੠à¨à©±à¨ ਸੱà¨à¨¾à¨ ਦਾ ਵਾਠਹà©à¥¤ ਫਿਰ ਵ੠à¨à¨¹ à¨à¨¹à© ਸਵਾਲ ਪà©à©±à¨à¨¦à© ਹਨ। à¨à©à¨¤à¨® ਲà¨, ਦਾà¨à¨²à¨¾ à¨à¨¸à¨¾à¨¨ ਹਿੱਸਾ ਸà©à¥¤ ਸਠਤà©à¨ à¨à¨à¨¾ ਸਵਾਲ à¨à¨¿à¨¸à¨¦à¨¾ à¨à¨µà¨¾à¨¬ ਸਾਡਾ ਦà©à¨¸à¨¼ ਠà¨à© ਵ੠ਦ੠ਰਿਹਾ ਹ੠à¨à¨¹ ਹ੠à¨à© ਬਾਠਦ ਵਿੱਠà¨à¨à¨à¨¦à¨¾ ਹà©à¥¤</p>
<h4 class="sub_head">ਪà©à¨®à¨¾à¨¨à© ਦਾ ਸਵਾਲ</h4>
<p>à¨à¨ ਪà©à¨®à¨¾à¨¨à© ਨਾਲ ਸ਼à©à¨°à© à¨à¨°à©à¨, à¨à¨¿à¨à¨à¨à¨¿ ਸà¨à©à¨² ਪਹਿਲ੠à¨à©à¨à¨¼ ਹ੠à¨à© à¨à¨¾à¨°à¨¤à© à¨à©±à¨ ਸਮà¨à¨¦à© ਹਨ। ਠà¨à¨¾à¨¦à¨®à¨¿à¨ ਸਾਲ 2024-25 ਤੱà¨, à¨à¨¾à¨°à¨¤ 14.7 ਲੱਠਸà¨à©à¨² à¨à¨²à¨¾ ਰਿਹਾ ਹà©, 24.7 à¨à¨°à©à© ਵਿਦਿà¨à¨°à¨¥à©à¨à¨ ਦ੠ਸà©à¨µà¨¾ à¨à¨°à¨¦à¨¾ ਹà©, 1 à¨à¨°à©à© ਠਧਿà¨à¨ªà¨à¨¾à¨ ਦà©à¨à¨°à¨¾ ਪà©à©à¨¹à¨¾à¨à¨ à¨à¨¾à¨à¨¦à¨¾ ਹà©à¥¤ ਰਿਪà©à¨°à¨ ਸਹ੠ਢੰਠਨਾਲ ਨà©à¨ à¨à¨°à¨¦à© ਹ੠à¨à¨¿ ਪਿà¨à¨²à© ਦਹਾà¨à© ਦà©à¨°à¨¾à¨¨ ਠਸਲ ਲਾਠਹà©à¨ ਹਨ। à¨à¨¾à¨°à¨à¨¸à¨¼à©à¨² ਬਿà¨à¨²à© ਵਾਲ੠ਸà¨à©à¨² 56% ਤà©à¨ ਵਧ à¨à© 92% ਹ੠à¨à¨ ਹਨ। à¨à©°à¨à¨°à¨¨à©à¨ à¨à¨¨à©à¨à¨à©à¨µà¨¿à¨à© ਲà¨à¨à¨ ਠੱਠà¨à©à¨£à¨¾ ਵਧ à¨à¨ ਹà©à¥¤ ਸà¨à©à¨²à© ਦਿਨ ਲਠਪà¨à¨¾à¨¨à©, ਰà©à¨à¨ª, ਪà©à¨£ ਵਾਲਾ ਪਾਣà©, ਮਿਡ-ਡà©-ਮà©à¨² ਠਤ੠ਸà¨à©à¨«à©à¨²à¨¡à¨¿à©°à¨ ਸਠਦਾ à¨à¨¾à¨«à© ਵਿਸਥਾਰ ਹà©à¨à¨ ਹà©à¥¤ à¨à¨¿à¨µà©à¨ à¨à¨¿ ਰਿਪà©à¨°à¨ ਵਿੱਠà¨à¨à¨¿à¨¤ ਰà©à¨ª ਵਿੱਠà¨à¨¿à¨¹à¨¾ à¨à¨¿à¨ ਹà©, à¨à¨¾à¨°à¨¤ ਨ੠ਪà©à¨°à¨¾à¨à¨®à¨°à© ਪà©à¨¾à¨ ਵਿੱਠ&#8220;ਨà©à¨ ਰ-ਯà©à¨¨à©à¨µà¨°à¨¸à¨² ਪਹà©à©°à¨&#8221; ਪà©à¨°à¨¾à¨ªà¨¤ à¨à©à¨¤à© ਹà©à¥¤ à¨à¨¸ ਮਾਪਦੰਡ ਨਾਲ, 1950 ਦ੠ਸੰਵਿਧਾਨ ਦ੠ਧਾਰਾ 45, 14 ਸਾਲ ਦ੠à¨à¨®à¨° ਤੱਠਦ੠ਹਰ ਬੱà¨à© ਲਠਮà©à¨«à¨¤ ਠਤ੠ਲਾà¨à¨¼à¨®à© ਸਿੱà¨à¨¿à¨ ਦਾ ਵਾਠਦਾ, 75 ਸਾਲਾਠਦ੠ਦà©à¨°à© ਤà©à¨ ਬਾਠਦ, à¨à¨à¨°à¨à¨¾à¨° ਪੱਥਰ ਠਤ੠ਮà©à¨°à¨à¨¾à¨° ਵਿੱਠਸਨਮਾਨਿਠà¨à¨¿à¨ ਹà©à¥¤</p>
<p>ਫਿਰ ਸਤਿà¨à¨¾à¨® ਠੱਠਵ੠ਬà©à¨¹à© &#8216;ਤ੠à¨à©à©à¨¹ à¨à© ਸਿੱà¨à¨¿à¨ ਲà©à¨£ ਲਠà¨à¨¿à¨à¨ à¨à¨¹à¨¿ ਰਿਹਾ ਹà©?</p>
<p>ਪਹà©à©°à¨ à¨à¨¸à¨¾à¨¨ ਹਿੱਸਾ ਸà©. à¨à©à¨£à¨µà©±à¨¤à¨¾, ਠੱà¨à© à¨à© ਹà©à©°à¨¦à¨¾ ਹ੠ਲਠਰਿਪà©à¨°à¨ ਦਾ ਸਾਵਧਾਨ੠ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ, ਸà¨à¨¼à¨¤ ਹਿੱਸਾ ਹà©à¥¤ à¨à¨¸ ਸਬੰਧ੠ਠੰà¨à©à© ਹà©à¨°à¨¾à¨¨ à¨à¨°à¨¨ ਵਾਲ੠ਹਨ। ਪਾਰਠਰਾਸ਼à¨à¨°à© ਸਰਵà©à¨à¨£ 2024, à¨à¨¿à¨¸ ਨ੠ਦà©à¨¸à¨¼ à¨à¨° ਦ੠21 ਲੱਠਤà©à¨ ਵੱਧ ਵਿਦਿà¨à¨°à¨¥à©à¨à¨ ਦਾ ਮà©à¨²à¨¾à¨à¨à¨£ à¨à©à¨¤à¨¾, ਨ੠ਪਾà¨à¨ à¨à¨¿ à¨à¨²à¨¾à¨¸ 3 ਵਿੱà¨, à¨à¨¾à¨¸à¨¼à¨¾à¨µà¨¾à¨ ਵਿੱਠਰਾਸ਼à¨à¨°à© à¨à¨¸à¨¤ ਸà¨à©à¨° 64% ਸà©, ਠਤ੠à¨à¨£à¨¿à¨¤ ਵਿੱਠਸਿਰਫ 60% ਸà©à¥¤ 6ਵà©à¨ à¨à¨®à¨¾à¨¤ ਤੱà¨, à¨à¨¾à¨°à¨¤ ਦ੠ਠੱਧ੠ਤà©à¨ ਵੱਧ ਬੱà¨à© à¨à¨£à¨¿à¨¤ ਵਿੱਠਪà¨à© à¨à¨à¥¤ à¨à¨¦à©à¨ à¨à¨¿à¨¸à© ਨੰਬਰ ਰà©à¨à¨¾ &#8216;ਤ੠ਸਾਧਾਰਨ ਠੰਸ਼ ਡà©à¨¢ ਨà©à©° ਦਰਸਾà¨à¨£ ਲਠà¨à¨¿à¨¹à¨¾ à¨à¨¿à¨, ਤਾਠ6ਵà©à¨ à¨à¨®à¨¾à¨¤ ਦ੠ਸਿਰਫ਼ 29% ਬੱà¨à© ਹ੠ਠà¨à¨¿à¨¹à¨¾ à¨à¨° ਸà¨à©à¥¤</p>
<p>ਰਾà¨à¨¾à¨ ਵਿà¨à¨à¨¾à¨° ਫà©à¨²à¨¾à¨ à¨à©±à¨ à¨à¨¿à¨¸à¨® ਦਾ ਠੰਤਰ ਹ੠à¨à© ਸੰਠਨà©à©° ਵਿਰਾਮ ਦà©à¨£à¨¾ à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à¨¾ ਹà©à¥¤ à¨à¨®à¨¾à¨¤ 3 à¨à¨¾à¨¸à¨¼à¨¾ ਵਿੱà¨, ਪੰà¨à¨¾à¨¬ 82% &#8216;ਤ੠ਹ੠à¨à¨¦à©à¨ à¨à¨¿ ਲà¨à¨¸à¨¼à¨¦à©à¨ª 52% ਦਾ ਪà©à¨°à¨¬à©°à¨§à¨¨ à¨à¨°à¨¦à¨¾ ਹà©à¥¤ à¨à¨¹ 30 ਪà©à¨°à¨¤à©à¨¸à¨¼à¨¤ ਠੰà¨à¨¾à¨ ਦਾ ਠੰਤਰ ਹà©à¥¤ ਲà©à¨§à¨¿à¨à¨£à© ਦਾ à¨à©±à¨ ਬੱà¨à¨¾ ਠਤ੠à¨à¨¾à¨µà¨°à©±à¨¤à© ਵਿੱਠà¨à©±à¨ ਬੱà¨à¨¾, à¨à¨¿à¨¸à© ਵ੠ਠਰਥਪà©à¨°à¨¨ ਠਰਥਾਠਵਿੱà¨, à¨à©±à¨à© à¨à¨¿à¨¹à© ਪà©à¨°à¨¾à¨à¨®à¨°à© ਸਿੱà¨à¨¿à¨ ਪà©à¨°à¨¾à¨ªà¨¤ ਨਹà©à¨ à¨à¨° ਰਹ੠ਹਨ।</p>
<p>ਸਿà¨à¨£à¨ª ਸੰà¨à¨¿à¨à¨µà¨¾à¨ ਵਿੱਠà¨à©à¨ªà© ਹà©à¨ ਹà©à¥¤ ਰਿਪà©à¨°à¨ ਵਿੱਠਪਾà¨à¨ à¨à¨¿à¨ à¨à¨¿ ਪà©à¨°à© à¨à¨¾à¨°à¨¤ ਵਿੱਠ7,993 ਸà¨à©à¨² à¨à¨¼à©à¨°à© ਦਾà¨à¨²à© ਵਾਲ੠ਹਨ। à¨à¨¹ à¨à¨¾à¨²à¨ªà¨¨à¨¿à¨ ਸੰਸਥਾਵਾਠਠà¨à© ਵ੠ਬà¨à¨ ਠਲਾà¨à¨®à©à¨à¨ ਪà©à¨°à¨¾à¨ªà¨¤ à¨à¨° ਰਹà©à¨à¨ ਹਨ। à¨à¨à©±à¨²à© ਠਧਿà¨à¨ªà¨ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਹà©à¨° ਵ੠à¨à©°à¨à©à¨° ਹà©à¥¤ à¨à©±à¨ ਮਿਲà©à¨ ਨ ਤà©à¨ ਵੱਧ à¨à¨¾à¨°à¨¤à© ਸà¨à©à¨², ਲà¨à¨à¨ 14 ਵਿੱà¨à©à¨ à¨à©±à¨, à¨à©±à¨ ਠਧਿà¨à¨ªà¨ ਦà©à¨à¨°à¨¾ à¨à¨²à¨¾à¨ à¨à¨¾à¨à¨¦à© ਹਨ। à¨à¨¨à©à¨¹à¨¾à¨ ਵਿੱਠਲà¨à¨à¨ 33.8 ਲੱਠਬੱà¨à© ਦਾà¨à¨² ਹਨ। à¨à©±à¨ ਵਿਠà¨à¨¤à© ਹਰ à¨à¨²à¨¾à¨¸ ਨà©à©° ਪà©à©à¨¹à¨¾à¨à¨à¨¦à¨¾ ਹà©, ਰਸà©à¨ ਦ੠ਨਿà¨à¨°à¨¾à¨¨à© à¨à¨°à¨¦à¨¾ ਹà©, à¨à¨¾à¨à¨à¨¼à© à¨à¨¾à¨°à¨µà¨¾à¨ à¨à¨°à¨¦à¨¾ ਹà©, ਠਤ੠à¨à©°à¨à©à¨à¨ ਦ੠ਵਿà¨à¨à¨¾à¨°, ਡਿਸਲà©à¨à¨¸à©à¨ ਦ੠ਪà¨à¨¾à¨£ à¨à¨°à¨¨ ਦ੠à¨à¨®à©à¨¦ à¨à©à¨¤à© à¨à¨¾à¨à¨¦à© ਹà©à¥¤ à¨à¨¹ ਸਿੱà¨à¨¿à¨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਹà©à¨ ਹà©à¥¤ ਰਿਪà©à¨°à¨ ਨ੠à¨à¨¸ ਨà©à©° &#8220;à¨à©°à¨¡à¨¿à¨¤ ਸà©à¨µà¨¾ ਪà©à¨°à¨¦à¨¾à¨¨&#8221; à¨à¨¿à¨¹à¨¾à¥¤</p>
<p>à¨à©±à¨¥à© à¨à©±à¨ à¨à¨¾à¨¤à¨ à¨à¨¹à¨¾à¨£à© ਮਨ ਵਿੱਠà¨à¨à¨à¨¦à© ਹà©: ਬà©à¨¹à© ਹਿਰਨ ਬਾਰà©, à¨à¨¿à©±à¨¥à© à¨à©à©°à¨¡ ਦਾ ਬà©à©±à¨§à©à¨®à¨¾à¨¨ à¨à¨à© ਰਾà¨à© ਦ੠ਸ਼ਿà¨à¨¾à¨°à© ਨà©à©° à¨à¨ªà¨£à© à¨à¨°à¨¦à¨¨ à¨à©à¨ à¨à¨°à¨¦à¨¾ ਹ੠ਤਾਠà¨à© ਸਠਤà©à¨ à¨à¨®à¨à¨¼à©à¨° ਹਿਰਨ ਨà©à©° ਬà¨à¨¾à¨à¨ à¨à¨¾ ਸà¨à©à¥¤ à¨à¨¹ à¨à©±à¨ ਠà¨à¨¿à¨¹à© ਪà©à¨°à¨£à¨¾à¨²à© ਬਾਰ੠à¨à©±à¨ à¨à¨¹à¨¾à¨£à© ਹ੠à¨à© à¨à¨¸à¨¦à© ਸਠਤà©à¨ à¨à¨®à¨à¨¼à©à¨° ਮà©à¨à¨¬à¨° ਦ੠à¨à¨²à© ਦà©à¨à¨²à© ਤਿà¨à¨° à¨à©à¨¤à© à¨à¨ ਹà©à¥¤ à¨à¨¾à¨°à¨¤ ਦ੠à¨à©±à¨à¨²à©-ਠਧਿà¨à¨ªà¨ ਸà¨à©à¨², RTE-ਯà©à©±à¨ ਦ੠ਸਵà©à¨° ਦ੠ਬਾਵà¨à©à¨¦, à¨à¨¸à¨¦à© à¨à¨²à¨ à¨à¨° ਰਹ੠ਹਨ: à¨à©à©°à¨¡ ਦ੠ਸਠਤà©à¨ à¨à¨®à¨à¨¼à©à¨° ਮà©à¨à¨¬à¨° ਨà©à©° ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ à¨à©à©±à¨à¨£ ਲਠà¨à¨¹à¨¿à¨£à¨¾à¥¤</p>
<p>ਮਹਾà¨à¨¾à¨°à¨¤ ਨà©à©° à¨à¨¾à¨£à¨¨ ਵਾਲ੠ਪਾਠਠਧà©à¨°à¨¿à¨¤à¨°à¨¾à¨¸à¨¼à¨à¨° ਦ੠ਸà©à¨¤à©à¨²à© à¨à¨°à¨¾ ਵਿਦà©à¨° ਨà©à©° ਯਾਦ à¨à¨°à¨¨à¨à©, à¨à¨¿à¨¸ ਦ੠ਮà©à©±à¨ ਪà©à¨°à¨¤à¨¿à¨à¨¾ ਰਾà¨à¨¿à¨à¨ ਨà©à©° à¨à¨¹ ਸੱਠਦੱਸ ਰਹ੠ਸ੠à¨à© à¨à¨¹ ਸà©à¨£à¨¨à¨¾ ਨਹà©à¨ à¨à¨¾à¨¹à©à©°à¨¦à© ਸਨ। ਨà©à¨¤à© à¨à¨¯à©à¨ ਦ੠ਰਿਪà©à¨°à¨ ਵਿੱਠਵਿਦà©à¨° ਨਾਲà©à¨ ਵ੠ਬਹà©à¨¤ à¨à©à¨ ਹà©à¥¤ ਸà©à¨à¨¸à¨¼à¨¨ 4.1.4 ਵਿੱਠà¨à¨¸ ਦ੠ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਨਿਦਾਨ ਵਿਵਾਦਪà©à¨°à¨¨ ਹà©: &#8220;ਠਸਪਸ਼ਠਲà©à©, ਠਧà©à¨°à©à¨à¨ ਪà©à¨¸à¨à¨¾à¨ ਠਤ੠ਸà¨à¨¼à¨¤ ਨਿਰà©à¨à¨£ ਠà¨à¨¿à¨à¨¸ ਸà¨à©à¨²à¨¾à¨ ਲਠਸà©à¨¤à©°à¨¤à¨° ਤà©à¨° &#8216;ਤ੠ਯà©à¨à¨¨à¨¾ ਬਣਾà¨à¨£, ਠਨà©à¨à©à¨²à¨¿à¨¤ à¨à¨°à¨¨ à¨à¨¾à¨ ਸà©à¨§à¨¾à¨° à¨à¨°à¨¨ ਲਠਬਹà©à¨¤ à¨à©±à¨ ਥਾਠà¨à©±à¨¡à¨¦à© ਹਨ।&#8221; ਸà©à¨ªà¨°à¨µà¨¾à¨à¨à¨¼à¨°à© à¨à¨¾à¨¡à¨°, à¨à¨¿à©±à¨¥à© à¨à¨¹ ਮà©à¨à©à¨¦ ਹà©, ਥà©à©à¨¾ à¨à¨¿à¨¹à¨¾ ਫà©à¨²à¨¿à¨ ਹà©à¨à¨ ਹà©à¥¤ ਸà¨à©à¨² ਮà©à¨à©à¨à¨ ਨà©à©° ਠà¨à¨µà¨¾à¨ à¨à¨°à¨¨ ਲਠà¨à©±à¨ ਹ੠ਸਿà¨à¨²à¨¾à¨ ਦਿੱਤ੠à¨à¨¾à¨à¨¦à© ਹà©; à¨à¨¹à¨¨à¨¾à¨ ਨà©à©° à¨à©°à¨® &#8216;ਤ੠ਰੱà¨à¨¿à¨ à¨à¨¾à¨à¨¦à¨¾ ਹ੠ਠਤ੠à¨à¨¸à¨¦à¨¾ ਪਤਾ ਲà¨à¨¾à¨à¨£ ਲਠà¨à©±à¨¡ ਦਿੱਤਾ à¨à¨¾à¨à¨¦à¨¾ ਹà©; ਬਿਨਾਠਲà¨à¨¾à¨® ਦ੠ਰਥ ਸà©à¨à¨ªà© à¨à¨¾à¨£ ਦ੠ਵਿਦਿਠਠਬਰਾਬਰ।</p>
<p>ਰਿਪà©à¨°à¨ ਦਾ à¨à¨µà¨¾à¨¬ ਸà¨à©à¨² à¨à©à¨à¨ªà¨¸, ਸà¨à©à¨ ਸà¨à©à¨² ਸà¨à©à¨à¨¡à¨°à¨¡ ਠਥਾਰà¨à©à¨à¨, à¨à¨¾à¨° ਸਾਲਾ à¨à¨à©à¨à©à¨°à¨¿à¨¤ ਬà©.à¨à©±à¨¡. ਠਤ੠à¨à©±à¨ AI ਫਰà©à¨®à¨µà¨°à¨ ਦ੠ਨਾਲ ਢਾà¨à¨à¨¾à¨à¨¤ ਤà©à¨° &#8216;ਤ੠à¨à©°à¨à©à¨° ਹ੠à¨à© à¨à©à¨à¨¨à¨¾à¨²à©à¨à© ਦਾ à¨à¨²à¨¾à¨ à¨à¨°à¨¦à¨¾ ਹà©, à¨à¨¸à¨¦à© à¨à¨ªà¨£à© ਸਾਵਧਾਨ ਸ਼ਬਦਾਠਵਿੱà¨, &#8220;ਠਧਿà¨à¨ªà¨ ਦ੠ਬਦਲ ਦ੠ਬà¨à¨¾à¨ à¨à©±à¨ ਸਹਾà¨à¨ à¨à©à¨²&#8221; ਵà¨à©à¨à¥¤</p>
<p>à¨à¨¹ à¨à¨à¨°à© à¨à¨¾à¨ ਰà©à¨à¨£ ਯà©à¨ ਹà©à¥¤ à¨à¨¡-à¨à©à¨ ਲਠਸਾਡ੠à¨à¨¤à¨¸à¨¼à¨¾à¨¹ ਵਿੱà¨, ਠਸà©à¨ à¨à¨ ਵਾਰ à¨à¨¹ à¨à©à©±à¨² à¨à¨¾à¨à¨¦à© ਹਾਠà¨à¨¿ ਸੱਤਿà¨à¨à¨¾à¨® ਦ੠à¨à¨à¨à¨°à© ਮਿੱà¨à© ਦ੠ਮà©à¨°à¨¤à© à¨à¨¾à¨ ਠਨà©à¨à©à¨² ਸਿà¨à¨²à¨¾à¨ ਮਾਡਿà¨à¨²à¨¾à¨ ਦà©à¨à¨°à¨¾ ਸà©à¨°à©±à¨à¨¿à¨ ਤ ਨਹà©à¨ à¨à©à¨¤à© à¨à¨ ਸà©à¥¤ à¨à¨¹ à¨à©±à¨ ਠਧਿà¨à¨ªà¨ ਦà©à¨à¨°à¨¾ ਯà¨à©à¨¨à© ਬਣਾà¨à¨ à¨à¨¿à¨ ਸ੠à¨à© à¨à©±à¨ ਬੱà¨à© ਨà©à©° à¨à¨¸à¨¦à© ਵੰਸ਼ ਦ੠ਬà¨à¨¾à¨ à¨à¨¸à¨¦à© ਮà©à¨² ਦਿੱਠਦà©à¨à¨°à¨¾ ਨਿਰਣਾ à¨à¨°à¨¨ ਲਠਤਿà¨à¨° ਸà©à¥¤ ਸਿੱà¨à¨¿à¨ ਦ੠ਪਹਿਲ੠ਤà¨à¨¨à©à¨ à¨à©±à¨ ਸਿੱà¨à¨¿à¨ ਤ ਮਨà©à©±à¨ ਹ੠ਠਤ੠à¨à¨®à¨°à© ਦ੠ਸਾਹਮਣ੠ਰਹਿੰਦਾ ਹà©.</p>
<h4 class="sub_head">ਸਮਾਨਤਾ ਠਤ੠ਠਸਮਾਨਤਾ ਦà©</h4>
<p>ਰਿਪà©à¨°à¨ ਦਾ ਸਠਤà©à¨ à¨à©à©±à¨ªà¨à¨¾à¨ª ਵਿਨਾਸ਼à¨à¨¾à¨°à© ਠਧਿà¨à¨ à¨à¨à©à¨à¨à© ਦਾ ਠਧਿà¨à¨ ਹà©à¥¤ ਮੱਧ ਪà©à¨¾à¨ &#8216;ਤà©, ਸਿਰਫ 33% SC ਵਿਦਿà¨à¨°à¨¥à© ਠਤ੠33% ST ਵਿਦਿà¨à¨°à¨¥à© à¨à¨£à¨¿à¨¤ ਵਿੱਠà¨à©à¨°à©à¨¡-ਪੱਧਰ ਦ੠ਮà©à¨¹à¨¾à¨°à¨¤ ਹਾਸਲ à¨à¨°à¨¦à© ਹਨ, à¨à¨¦à©à¨ à¨à¨¿ à¨à¨¨à¨°à¨² ਸ਼à©à¨°à©à¨£à© ਵਿੱਠ48%। à¨à¨¾à¨¸à¨¼à¨¾ ਵਿੱਠà¨à¨¹ ਠੰਤਰ 12 ਪà©à¨°à¨¤à©à¨¸à¨¼à¨¤ ਠੰਠਹà©à¥¤ à¨à¨¹ à¨à©à©±à¨à© ਹà©à¨ ਸਿਸà¨à¨® ਦ੠ਠੰà¨à©à© ਨਹà©à¨ ਹਨ। ਠੰਤ ਵਿੱà¨, à¨à¨¾à¨°à¨¤ ਨ੠ਦਾà¨à¨²à© ਦ੠ਸਮਾਨਤਾ ਪਹà©à©°à¨ ਵਿੱਠਲ੠à¨à¨à¨¦à© ਹà©à¥¤ à¨à¨¹ à¨à©±à¨ ਪà©à¨°à¨£à¨¾à¨²à© ਦ੠ਠੰà¨à©à© ਹਨ à¨à© ਹਰ à¨à¨¿à¨¸à© ਨà©à©° à¨à¨²à¨¾à¨¸à¨°à©à¨® ਵਿੱਠਦਾà¨à¨² à¨à¨°à¨¦à¨¾ ਹ੠ਠਤ੠ਫਿਰ à¨à¨¹à¨¨à¨¾à¨ ਨà©à©° à¨à¨¸à¨¦à© ਠੰਦਰ ਠਸਮਾਨਤਾ ਨਾਲ ਪà©à©à¨¹à¨¾à¨à¨à¨¦à¨¾ ਹà©à¥¤</p>
<p>à¨à©±à¨¥à© ਸੱਤਿà¨à¨à¨¾à¨® à¨à¨¬à¨²à© ਪà©à¨°à© à¨à¨¼à©à¨° ਨਾਲ ਪਰਤਦਾ ਹà©à¥¤ à¨à¨¸ ਪà©à¨°à¨¾à¨à©à¨¨ à¨à¨¹à¨¾à¨£à© ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ à¨à¨¹ ਨਹà©à¨ ਸ੠à¨à¨¿ à¨à©à¨¤à¨® ਦਿà¨à¨²à© ਸà©à¥¤ ਬਿੰਦ੠à¨à¨¹ ਸ੠à¨à¨¿ à¨à¨¸à¨¨à© ਯà©à¨à¨¤à¨¾ ਦ੠ਮਾਪ ਵà¨à©à¨ ਵੰਸ਼ ਨà©à©° ਸਵà©à¨à¨¾à¨° à¨à¨°à¨¨ ਤà©à¨ à¨à¨¨à¨à¨¾à¨° à¨à¨° ਦਿੱਤਾ। à¨à¨¸ ਨ੠à¨à¨ªà¨£à© ਸਾਹਮਣ੠ਬੱà¨à© ਦਾ ਮà©à¨²à¨¾à¨à¨à¨£ à¨à©à¨¤à¨¾, ਬੱà¨à© ਦà©à¨à¨ ਸ਼ਰਤਾਠ&#8216;ਤà©. ਤਿੰਨ ਹà¨à¨¼à¨¾à¨° ਸਾਲ ਬਾਠਦ, ਸਾਡ੠ਠੰà¨à©à© ਦੱਸਦ੠ਹਨ à¨à¨¿ ਠਸà©à¨ ਪà©à¨°à© ਤਰà©à¨¹à¨¾à¨ ਸਬਠਨਹà©à¨ ਸਿੱà¨à¨¿à¨ ਹà©à¥¤ ਦਲਿਤ à¨à¨¾à¨ à¨à¨¬à¨¾à¨à¨²à© à¨à¨° ਵਿੱਠਪà©à¨¦à¨¾ ਹà©à¨à¨ ਹà©à¨£à¨¹à¨¾à¨° ਬੱà¨à¨¾, à¨à¨¾à¨ à¨à¨¿à¨¸à¨¦à© ਮਾਠਵੰਸ਼ਾਵਲ੠ਦ੠ਸਵਾਲ ਦਾ à¨à¨µà¨¾à¨¬ à¨à¨¬à¨¾à¨²à¨¾ ਵਾà¨à¨ ਦਿੰਦ੠ਹà©, ਨà©à©° ਸà¨à©à¨² ਦ੠à¨à©à¨ ਤà©à¨ ਲੰà¨à¨£ ਤà©à¨ ਬਾਠਦ ਵ੠ਯà©à¨à¨¨à¨¾à¨¬à©±à¨§ ਢੰਠਨਾਲ à¨à©°à¨à© ਤਰà©à¨¹à¨¾à¨ ਪà©à©à¨¹à¨¾à¨ à¨à¨¾à¨£ ਦ੠ਸੰà¨à¨¾à¨µà¨¨à¨¾ à¨à©±à¨ ਹà©à©°à¨¦à© ਹà©à¥¤ <i>à¨à©°à¨¦à©à¨à¨¿à¨ </i>ਸੰਵਿਧਾਨ ਤà©à¨ ਪਹਿਲਾਠà¨à©±à¨¥à© ਮਿਲ à¨à¨¿à¨; ਠਸà©à¨ ਠà¨à© ਵ੠ਦà©à¨µà¨¾à¨ ਨà©à©° ਫ੠ਰਹ੠ਹਾà¨à¥¤</p>
<p>ਪਰਵਾਸ੠ਬੱà¨à¨¿à¨à¨ ਦ੠ਹਾਲਤ ਹà©à¨° ਵ੠ਮਾà©à© ਹà©à¥¤ à¨à¨¾à¨°à¨¤ ਵਿੱਠ9.3 à¨à¨°à©à© ਪà©à¨°à¨µà¨¾à¨¸à© ਬੱà¨à© ਹਨ (à¨à¨¨à¨à¨£à¨¨à¨¾ 2011); ਠੱਧ੠ਤà©à¨ ਵੱਧ à¨à¨ªà¨£à© ਪਰਿਵਾਰਾਠਨਾਲ à¨à¨¾à¨¸à¨¼à¨¾à¨ ਠਤ੠ਪਾਠà¨à©à¨°à¨® ਦà©à¨à¨ ਹੱਦਾਠਪਾਰ à¨à¨°à¨¦à© ਹਨ, à¨à¨¿à¨¸ ਨà©à©° à¨à©à¨ ਪà©à¨°à¨à©à¨¬à¨¿à¨²à¨à© ਸਿਸà¨à¨® à¨à¨°à©à¨ ਨਹà©à¨ à¨à¨°à¨¦à¨¾ ਹà©à¥¤ ਰਿਪà©à¨°à¨ ਸਪੱਸ਼ਠਤà©à¨° &#8216;ਤ੠à¨à¨¸ ਨà©à©° à¨à¨à¨¾à¨à¨° à¨à¨°à¨¦à© ਹà©: &#8220;à¨à¨¼à¨¿à¨à¨¦à¨¾à¨¤à¨° ਸà¨à©à¨²à¨¾à¨ ਵਿੱਠਪà©à¨°à¨µà¨¾à¨¸à©-à¨à¨µà¨¾à¨¬à¨¦à©à¨¹ ਪà©à¨°à¨¬à©°à¨§à¨¾à¨ ਦ੠à¨à¨¾à¨ ਹ੠à¨à¨¿à¨µà©à¨ à¨à¨¿ ਰਾà¨à¨¾à¨ ਵਿੱਠਪਾਠà¨à©à¨°à¨® ਪà©à¨°à¨à©à¨¬à¨¿à¨²à¨à©à¥¤&#8221; à¨à©±à¨ ਬੱà¨à¨¾ à¨à¨¿à¨¸ ਦ੠ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਬਿਹਾਰ ਤà©à¨ ਬੰà¨à¨²à©à¨°à© ਤੱਠà¨à¨¸à¨¾à¨°à© ਦ੠ਸà©à¨à¨¼à¨¨ ਦ੠ਪਾਲਣਾ à¨à¨°à¨¦à© ਹਨ, ਠਸਲ ਵਿੱà¨, ਹਰ à¨à©à¨ ਮਹà©à¨¨à¨¿à¨à¨ ਵਿੱਠà¨à©±à¨ à¨à¨²à¨ ਸਮਾà¨à¨¿à¨-à¨à©à¨à©à¨²à¨¿à¨ ਸੰਦਰਠਵਿੱਠਸ਼ਾਮਲ ਹà©à©°à¨¦à¨¾ ਹà©, ਠਤ੠à¨à¨¹à¨¨à¨¾à¨ ਸਾਰਿà¨à¨ ਵਿੱਠà¨à©à¨°à¨¹à¨¾à¨à¨¼à¨° ਮੰਨਿਠà¨à¨¾à¨à¨¦à¨¾ ਹà©à¥¤</p>
<p>à¨à© à¨à¨¹ ਸਠ2047 ਤੱਠਠà©à¨ ਹ੠à¨à¨¾à¨µà©à¨à¨¾? ਰਿਪà©à¨°à¨ ਦਾ ਰà©à¨¡à¨®à©à¨ª à¨à¨ à¨à¨¿à¨¸à¨® ਦਾ ਠਣ-ਬà©à¨²à¨¾, ਸਪੱਸ਼ਠà¨à¨µà¨¾à¨¬à¨¦à©à¨¹à© ਸਾਧਨ ਹ੠à¨à¨¿à¨¸ ਨà©à©° à¨à¨¾à¨°à¨¤à© ਯà©à¨à¨¨à¨¾ ਠà¨à¨¸à¨° ਨà¨à¨¼à¨°à¨ ੰਦਾà¨à¨¼ à¨à¨°à¨¦à© ਹà©à¥¤ ਸਥਾਨ &#8216;ਤ੠ਸਮਾà¨-ਸà©à¨à© ਰੱà¨à¨£à¨¾ à¨à©±à¨ ਪà©à¨°à¨¾à¨ªà¨¤à© ਹ੠(à¨à¨¼à¨¿à¨à¨¦à¨¾à¨¤à¨° ਰà©à¨¡à¨®à©à¨ª à¨à©à¨²à©°à¨¡à¨° ਨਹà©à¨ ਹà©à©°à¨¦à© ਹਨ)। à¨à© à¨à¨¹ ਸਨਮਾਨਿਤ à¨à©à¨¤à¨¾ à¨à¨¾à¨µà©à¨à¨¾, à¨à¨¹ à¨à¨¿à¨¸à© ਵ੠à¨à¨¾à¨²à¨® ਦ੠ਤਨà¨à¨¾à¨¹ à¨à©à¨°à©à¨¡ ਤà©à¨ à¨à©±à¨ªà¨° ਦਾ ਸਵਾਲ ਹà©à¥¤</p>
<p>à¨à©°à¨¨à¨¾ ਹ੠ਠਸà©à¨ à¨à¨¹à¨¿ ਸà¨à¨¦à© ਹਾà¨à¥¤ ਪਿà¨à¨²à© 75 ਸਾਲਾਠਵਿੱà¨, à¨à¨¾à¨°à¨¤ ਨ੠ਸਠਤà©à¨ ਮਹਾਨ ਸà¨à©à¨² ਪà©à¨°à¨£à¨¾à¨²à©à¨à¨ ਵਿੱà¨à©à¨ à¨à©±à¨ ਬਣਾà¨à¨ ਹ੠à¨à¨¿à¨¸à¨¦à© à¨à¨¿à¨¸à© ਵ੠ਦà©à¨¸à¨¼ ਨ੠à¨à©à¨¸à¨¼à¨¿à¨¸à¨¼ à¨à©à¨¤à© ਹà©: ਧà©à¨°à¨à¨µà¨¾à¨¨, ਬà©à¨®à¨¿à¨¸à¨¾à¨², ਠਤ੠ਸਾਡਾ। ਠਸà©à¨ à¨à¨²à¨¾à¨¸à¨¾à¨ ਬਣਾà¨à¨à¨à¥¤ ਠਸà©à¨ ਬੱà¨à¨¿à¨à¨ ਨà©à©° ਬਿਠਾà¨à¨à¥¤ ਠਸà©à¨ à¨à¨¨à©à¨¹à¨¾à¨ ਵਿੱà¨à©à¨ ਬਹà©à¨¤à¨¿à¨à¨ ਨà©à©° à¨à©à¨à¨à¨. ਠà¨à¨²à© ਤਿਮਾਹ੠ਸਦ੠à¨à¨¿à¨¸à© ਹà©à¨° ਸà©à¨à¨® à¨à©à¨à¨¼ ਬਾਰ੠ਹà©: à¨à¨¹ ਯà¨à©à¨¨à© ਬਣਾà¨à¨£à¨¾ à¨à¨¿ à¨à¨¹à¨¨à¨¾à¨ à¨à¨²à¨¾à¨¸à¨°à©à¨®à¨¾à¨ ਦ੠ਠੰਦਰ à¨à© ਵਾਪਰਦਾ ਹà©, ਠੰਦਰ à¨à¨à¨£ ਵਾਲ੠ਬੱà¨à¨¿à¨à¨ ਲਠà¨à¨à¨¿à¨¤ ਹà©à¥¤ à¨à¨¹ ਸà©à¨¨à¨¿à¨¸à¨¼à¨à¨¿à¨¤ à¨à¨°à¨¨ ਬਾਰ੠ਹ੠à¨à¨¿ à¨à¨¬à¨¾à¨à¨²à© à¨à¨¾à¨°à¨à©°à¨¡ ਦ੠à¨à¨à©±à¨²à©-ਠਧਿà¨à¨ªà¨ ਸà¨à©à¨² ਵਿਠਲà©à¨à©, à¨à¨ªà¨£à© ਪਿਤਾ ਦ੠à¨à©à¨¨à¨¾à¨ ਦ੠à¨à¨à¨°à¨¾à¨°à¨¨à¨¾à¨®à© ਦ੠ਪਾਲਣਾ à¨à¨°à¨¨ ਵਾਲਾ ਪਰਵਾਸ੠ਲà©à¨à¨¾, ਠਤ੠ਲà¨à¨¸à¨¼à¨¦à©à¨ª ਦਾ ਬੱà¨à¨¾ à¨à© à¨à¨¸ ਦ੠ਪੰà¨à¨¾à¨¬ ਦ੠ਹਮਰà©à¨¤à¨¬à¨¾ ਤà©à¨ 30 ਠੰਠਪਿੱà¨à© ਹà©, ਨà©à©° ਸਿਰਫ਼ ਦਾà¨à¨² ਨਹà©à¨ à¨à©à¨¤à¨¾ à¨à¨¾ ਰਿਹਾ ਹà©à¥¤</p>
<p>ਡਾ: ਸਰਵਪੱਲ੠ਰਾਧਾà¨à©à¨°à¨¿à¨¸à¨¼à¨¨à¨¨, à¨à¨¿à¨¨à©à¨¹à¨¾à¨ ਦ੠ਸ਼ਬਦ ਨà©à¨¤à© à¨à¨¯à©à¨ ਦ੠ਰਿਪà©à¨°à¨ à¨à©à¨²à©à¨¹à¨¦à© ਹਨ, ਨ੠à¨à©±à¨ ਵਾਰ à¨à¨¿à¨¹à¨¾ ਸ੠à¨à¨¿ &#8220;ਸੰਪà©à¨°à¨¨ ਹà©à¨£ ਲਠਸਿੱà¨à¨¿à¨ ਮਨà©à©±à¨à© ਹà©à¨£à© à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à© ਹà©; à¨à¨¸ ਵਿੱਠਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਬà©à©±à¨§à© ਦ੠ਸਿà¨à¨²à¨¾à¨ ਹà©à¨£à© à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à© ਹà©, ਸà¨à©à¨ ਦਿਲ ਦ੠ਸ਼à©à©±à¨§à¨¤à¨¾ ਠਤ੠à¨à¨¤à¨®à¨¾ ਦਾ ਠਨà©à¨¸à¨¼à¨¾à¨¸à¨¨ ਵ੠ਸ਼ਾਮਲ ਹà©à¨£à¨¾ à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à¨¾ ਹà©à¥¤&#8221; <i>à¨à¨ªà¨¨à¨¿à¨¸à¨¼à¨¦ </i>à¨à¨¹ à¨à¨¾à¨£à¨¦à¨¾ ਸà©à¥¤ <i>à¨à©±à¨¦à© </i>à¨à¨¹ à¨à¨¾à¨£à¨¦à¨¾ ਸà©à¥¤</p>
<p>à¨à¨à¨° à¨à¨¿à¨à¨¨ ਵਿੱਠਠੰਤਰ ਸਾਡ੠ਬੱà¨à¨¿à¨à¨ ਵਿੱਠà¨à©à¨ ਠੰਤਰ ਨਹà©à¨ ਹà©à¥¤ à¨à¨¹ ਸਿਸà¨à¨® ਵਿੱਠà¨à©±à¨ ਨà©à¨à¨¸ ਹ੠à¨à© à¨à¨¹à¨¨à¨¾à¨ ਨà©à©° ਪà©à¨°à¨¾ à¨à¨°à¨¦à¨¾ ਹà©. à¨à©°à¨à© à¨à¨¼à¨¬à¨° à¨à¨¹ ਹ੠à¨à¨¿ ਠਸà©à¨ ਹà©à¨£ à¨à¨¾à¨£à¨¦à© ਹਾਠ&#8211; à¨à¨¿à¨²à©à¨¹à¨¾ ਦਰ à¨à¨¼à¨¿à¨²à©à¨¹à©, à¨à¨¼à¨¿à©±à¨¦à© ਪà©à¨°à¨¤à©à¨¸à¨¼à¨¤ ਠੰਠਦà©à¨à¨°à¨¾ ਪà©à¨°à¨¤à©à¨¸à¨¼à¨¤à¨¤à¨¾ ਬਿੰਦ੠&#8211; ਬਿਲà¨à©à¨² à¨à¨¿à©±à¨¥à© ਠੰਤਰ ਹਨ। ਹਾਲਾà¨à¨à¨¿, à¨à¨¹ à¨à¨¾à¨£à¨¨à¨¾ ਹਮà©à¨¸à¨¼à¨¾ à¨à¨¸à¨¾à¨¨ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹà©. ਮà©à©°à¨¡à¨¾ ਦਰਵਾà¨à¨¼à© &#8216;ਤ੠à¨à©à©à¨¹à¨¾ ਹ੠à¨à¨¿à¨, à¨à¨ªà¨£à© ਬਾਰ੠ਸੱਠਦੱਸਿਠਠਤ੠à¨à¨¡à©à¨ à¨à¨°à¨¨ ਲੱà¨à¨¾à¥¤ ਠਧਿà¨à¨ªà¨ ਨà©à©° ਠੱà¨à© ਵਧਣ ਲਠà¨à© à¨à©à¨ ਬà¨à¨¿à¨ ਹà©.</p>
<p><i>ਪà©à¨°à¨à¨à¨¾à¨ ਵਿà¨à¨¾à¨° ਨਿੱà¨à© ਹਨ</i></p>
<p>ਲà©à¨à¨ à¨à¨°à¨µà© ਯà©à¨¨à©à¨µà¨°à¨¸à¨¿à¨à©, à¨à¨°à¨¨à¨¾à¨à¨ ਦਾ ਵਾà¨à¨¸ à¨à¨¾à¨à¨¸à¨²à¨° ਹà©à¥¤</p>
</div>
<div class="articleblock-container" id="arthardpv"></div>
<div class="update-publish-time article-published-time-end"></div>
<div class="comments-shares share-page flex print-hide" data-artid="71052301" data-title="What does the Niti Aayog’s report on school education actually say?" data-url="https://www.thehindu.com/education/colleges/what-does-the-niti-aayogs-report-on-school-education-actually-say/article71052301.ece">
<div class="left">
<div class="share">
<ul class="share-list bottom" style="display: none;">
<li class="copy-link" onclick="if (!window.__cfRLUnblockHandlers) return false; copytext('https://www.thehindu.com/education/colleges/what-does-the-niti-aayogs-report-on-school-education-actually-say/article71052301.ece');" data-cf-modified-8ee156fa6815698068eb51b8-="">
<p> ਲਿੰਠà¨à¨¾à¨ªà© à¨à¨°à© </p>
</li>
<li class="email">
<p> à¨à¨®à©à¨² </p>
</li>
<li class="facebook" onclick="if (!window.__cfRLUnblockHandlers) return false; openShareLink('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fwww.thehindu.com%2Feducation%2Fcolleges%2Fwhat-does-the-niti-aayogs-report-on-school-education-actually-say%2Farticle71052301.ece&;t=What%20does%20the%20Niti%20Aayog%E2%80%99s%20report%20on%20school%20education%20actually%20say%3F')" data-cf-modified-8ee156fa6815698068eb51b8-="">
<p> ਫà©à¨¸à¨¬à©à©±à¨ </p>
</li>
<li class="twitter" onclick="if (!window.__cfRLUnblockHandlers) return false; openShareLink('https://twitter.com/intent/tweet?url=https%3A%2F%2Fwww.thehindu.com%2Feducation%2Fcolleges%2Fwhat-does-the-niti-aayogs-report-on-school-education-actually-say%2Farticle71052301.ece&;text=What%20does%20the%20Niti%20Aayog%E2%80%99s%20report%20on%20school%20education%20actually%20say%3F')" data-cf-modified-8ee156fa6815698068eb51b8-="">
<p> à¨à¨µà¨¿à©±à¨à¨° </p>
</li>
<li class="telegram" onclick="if (!window.__cfRLUnblockHandlers) return false; openShareLink('https://t.me/share/url?url=https%3A%2F%2Fwww.thehindu.com%2Feducation%2Fcolleges%2Fwhat-does-the-niti-aayogs-report-on-school-education-actually-say%2Farticle71052301.ece&;text=What%20does%20the%20Niti%20Aayog%E2%80%99s%20report%20on%20school%20education%20actually%20say%3F')" data-cf-modified-8ee156fa6815698068eb51b8-="">
<p> à¨à©à¨²à©à¨à©à¨°à¨¾à¨® </p>
</li>
<li class="in" onclick="if (!window.__cfRLUnblockHandlers) return false; openShareLink('https://www.linkedin.com/shareArticle?url=https%3A%2F%2Fwww.thehindu.com%2Feducation%2Fcolleges%2Fwhat-does-the-niti-aayogs-report-on-school-education-actually-say%2Farticle71052301.ece&;title=What%20does%20the%20Niti%20Aayog%E2%80%99s%20report%20on%20school%20education%20actually%20say%3F')" data-cf-modified-8ee156fa6815698068eb51b8-="">
<p> ਲਿੰà¨à¨¡à¨à¨¨ </p>
</li>
<li class="whatsapp" onclick="if (!window.__cfRLUnblockHandlers) return false; openShareLink('https://api.whatsapp.com//send?text=What%20does%20the%20Niti%20Aayog%E2%80%99s%20report%20on%20school%20education%20actually%20say%3F%20-%20https%3A%2F%2Fwww.thehindu.com%2Feducation%2Fcolleges%2Fwhat-does-the-niti-aayogs-report-on-school-education-actually-say%2Farticle71052301.ece')" data-cf-modified-8ee156fa6815698068eb51b8-="">
<p> ਵà¨à¨¸à¨à¨ª</p>
</li>
<li class="reddit" onclick="if (!window.__cfRLUnblockHandlers) return false; openShareLink('https://reddit.com/submit?url=https%3A%2F%2Fwww.thehindu.com%2Feducation%2Fcolleges%2Fwhat-does-the-niti-aayogs-report-on-school-education-actually-say%2Farticle71052301.ece&;title=What%20does%20the%20Niti%20Aayog%E2%80%99s%20report%20on%20school%20education%20actually%20say%3F')" data-cf-modified-8ee156fa6815698068eb51b8-="">
<p> reddit </p>
</li>
</ul>
</div>
<div class="read-later"><button class="btn read-later-btn" data-articleid="71052301" style="display:none" data-ga-labelclick="ReadLater"><span>ਬਾਠਦ ਵਿੱਠਪà©à©à¨¹à©</span></button></p>
<div class="delete-tool-tip" style="display: none;">
<p> ਸਾਰ੠ਦà©à¨à©<br />
 <span class="delete bookmarkdelete"><br />
 ਹà¨à¨¾à¨à¨£à¨¾<br />
 </span></div>
</div>
</div>
<div class="right"></div>
</div>
<div class="spliter pt-0 mb-0 print-hide"></div>
<div class="article-ad two-side text-ad print-hide">
<div class="ad-text" id="artproduct2" style="display: none;"></div>
</div>
<p><script data-cfasync="false">var totalPcount = document.querySelectorAll(".articlebodycontent>.schemaDiv>p")
if(totalPcount.length > 1)
 insertElementEnd(totalPcount[1],createElementScript("div","","artmeterpv"))
else
 insertElementbegin(document.querySelector(".articlebodycontent .schemaDiv"),createElementScript("div","","artmeterpv"))
</script></p>
<div class="d-none d-lg-block d-xl-block"><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (isDeviceEnabled("large")) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead middleonead", "Desktop_AT_Mid01", minHeight: '90px'));
 insertElementEnd(totalPcount[1 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid01, publisher: The Hindu --></p>
<div id="Desktop_AT_Mid01" class="dfp-ad articleinlinead middleonead" data-devicetype="large" style=" minHeight: ‘90px’" data-unit="/22390678/TH_Desktop_AT_Mid01" data-size="[728, 90]"></div>
<p><script data-cfasync="false"> userIdentify.then(function() if(isDeviceEnabled("large") && isNonSubcribedUser()) googletag.cmd.push(function() googletag.display('Desktop_AT_Mid01');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid01, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (isDeviceEnabled("large")) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "Desktop_Inarticle_1x1", minHeight: '250px'));
 insertElementEnd(totalPcount[3 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/Hindu_Desktop_Inarticle_1x1, publisher: The Hindu --></p>
<div id="Desktop_Inarticle_1x1" class="dfp-ad articleinlinead" data-devicetype="large" style=" minHeight: ‘250px’" data-unit="/22390678/Hindu_Desktop_Inarticle_1x1" data-size="[1, 1]"></div>
<p><script data-cfasync="false"> userIdentify.then(function() if(isDeviceEnabled("large") && isNonSubcribedUser()) googletag.cmd.push(function() googletag.display('Desktop_Inarticle_1x1');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/Hindu_Desktop_Inarticle_1x1, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("large") && Number.isInteger(6) && totalPcount.length >= (5 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "Desktop_AT_Mid02", minHeight: '90px'));
 insertElementEnd(totalPcount[6 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid02, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(6) && totalPcount.length >= (5 + 3)) if (isDeviceEnabled("large")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_Desktop_AT_Mid02', [728, 90], 'Desktop_AT_Mid02').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() if (isDeviceEnabled("large") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(6) && totalPcount.length >= (5 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('Desktop_AT_Mid02');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid02, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("large") && Number.isInteger(9) && totalPcount.length >= (8 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "Desktop_AT_Mid03", minHeight: '90px'));
 insertElementEnd(totalPcount[9 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid03, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(9) && totalPcount.length >= (8 + 3)) if (isDeviceEnabled("large")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_Desktop_AT_Mid03', [728, 90], 'Desktop_AT_Mid03').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() if (isDeviceEnabled("large") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(9) && totalPcount.length >= (8 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('Desktop_AT_Mid03');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid03, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("large") && Number.isInteger(12) && totalPcount.length >= (11 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "Desktop_AT_Mid04", minHeight: '90px'));
 insertElementEnd(totalPcount[12 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid04, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(12) && totalPcount.length >= (11 + 3)) if (isDeviceEnabled("large")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_Desktop_AT_Mid04', [728, 90], 'Desktop_AT_Mid04').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() if (isDeviceEnabled("large") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(12) && totalPcount.length >= (11 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('Desktop_AT_Mid04');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid04, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("large") && Number.isInteger(15) && totalPcount.length >= (14 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "Desktop_AT_Mid05", minHeight: '90px'));
 insertElementEnd(totalPcount[15 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid05, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(15) && totalPcount.length >= (14 + 3)) if (isDeviceEnabled("large")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_Desktop_AT_Mid05', [728, 90], 'Desktop_AT_Mid05').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() if (isDeviceEnabled("large") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(15) && totalPcount.length >= (14 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('Desktop_AT_Mid05');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid05, publisher: The Hindu --></div>
<div class="d-block d-sm-none "><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (isDeviceEnabled("small")) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "MWeb_AT_Middle01", minHeight: '330px'));
 insertElementEnd(totalPcount[1 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle01, publisher: The Hindu --></p>
<div id="MWeb_AT_Middle01" class="dfp-ad articleinlinead" data-devicetype="small" style=" minHeight: ‘330px’" data-unit="/22390678/TH_MWeb_AT_Middle01" data-size="[[300,250],[336,280],[200,200],[250,250],[300,300]]"></div>
<p><script data-cfasync="false"> userIdentify.then(function() if(isDeviceEnabled("small") && isNonSubcribedUser()) googletag.cmd.push(function() googletag.display('MWeb_AT_Middle01');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle01, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (isDeviceEnabled("small")) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad ", "Mweb_AT_Bottom01", minHeight: '330px'));
 insertElementEnd(totalPcount[3 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_Mweb_AT_Bottom01, publisher: The Hindu --></p>
<div id="Mweb_AT_Bottom01" class="dfp-ad " data-devicetype="small" style=" minHeight: ‘330px’" data-unit="/22390678/TH_Mweb_AT_Bottom01" data-size="[[300,250],[336,280],[200,200],[250,250],[300,300]]"></div>
<p><script data-cfasync="false"> userIdentify.then(function() if(isDeviceEnabled("small") && isNonSubcribedUser()) googletag.cmd.push(function() googletag.display('Mweb_AT_Bottom01');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_Mweb_AT_Bottom01, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("small") && Number.isInteger(6) && totalPcount.length >= (5 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "MWeb_AT_Middle02", minHeight: '330px'));
 insertElementEnd(totalPcount[6 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle02, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(6) && totalPcount.length >= (5 + 3)) if (isDeviceEnabled("small")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_MWeb_AT_Middle02', [[300,250],[336,280],[200,200],[250,250],[300,300]], 'MWeb_AT_Middle02').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() if (isDeviceEnabled("small") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(6) && totalPcount.length >= (5 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('MWeb_AT_Middle02');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle02, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("small") && Number.isInteger(9) && totalPcount.length >= (8 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "MWeb_AT_Middle03", minHeight: '330px'));
 insertElementEnd(totalPcount[9 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle03, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(9) && totalPcount.length >= (8 + 3)) if (isDeviceEnabled("small")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_MWeb_AT_Middle03', [[300,250],[336,280],[200,200],[250,250],[300,300]], 'MWeb_AT_Middle03').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() if (isDeviceEnabled("small") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(9) && totalPcount.length >= (8 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('MWeb_AT_Middle03');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle03, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("small") && Number.isInteger(12) && totalPcount.length >= (11 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "MWeb_AT_Middle04", minHeight: '330px'));
 insertElementEnd(totalPcount[12 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle04, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(12) && totalPcount.length >= (11 + 3)) if (isDeviceEnabled("small")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_MWeb_AT_Middle04', [[300,250],[336,280],[200,200],[250,250],[300,300]], 'MWeb_AT_Middle04').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() if (isDeviceEnabled("small") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(12) && totalPcount.length >= (11 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('MWeb_AT_Middle04');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle04, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("small") && Number.isInteger(15) && totalPcount.length >= (14 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "MWeb_AT_Middle05", minHeight: '330px'));
 insertElementEnd(totalPcount[15 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle05, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(15) && totalPcount.length >= (14 + 3)) if (isDeviceEnabled("small")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_MWeb_AT_Middle05', [[300,250],[336,280],[200,200],[250,250],[300,300]], 'MWeb_AT_Middle05').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() if (isDeviceEnabled("small") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(15) && totalPcount.length >= (14 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('MWeb_AT_Middle05');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle05, publisher: The Hindu --></div>
</div>
<p><script async src="https://platform.twitter.com/widgets.js" charset="utf-8"></script></p>

ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ?

