<div id="content-body-71056672" class="articlebodycontent col-xl-9 col-lg-12 col-md-12 col-sm-12 col-12">
<div class="schemaDiv" id="schemaDiv" itemprop="articleBody">
<p>ਸà©à¨à¨à¨°à¨² ਬà©à¨°à¨¡ à¨à¨«à¨¼ ਸà©à¨à©°à¨¡à¨°à© à¨à¨à©à¨à©à¨¸à¨¼à¨¨ (CBSE) ਨ੠13 ਮà¨, 2026 ਨà©à©° 12ਵà©à¨ à¨à¨®à¨¾à¨¤ ਦ੠à¨à¨®à¨¤à¨¿à¨¹à¨¾à¨¨ ਦ੠ਨਤà©à¨à© à¨à©à¨¸à¨¼à¨¿à¨¤ à¨à©à¨¤à©à¥¤ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿà¨à¨ ਬਾਠਦ, ਵਿਦਿà¨à¨°à¨¥à©à¨à¨ ਨà©à©° ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪà©à¨°à¨à¨² ਰà©à¨à¨¾à¨µà¨à¨¾à¨ ਦ੠ਵਿà¨à¨à¨¾à¨° à¨à©±à¨¤à¨° ਪੱਤਰà©à¨à¨ ਤੱਠਪਹà©à©°à¨ à¨à¨°à¨¨ ਠਤ੠ਤਸਦà©à¨ ਠਤ੠ਮà©à¨²à¨¾à¨à¨à¨£ à¨à¨°à¨¨ ਵਿੱਠਮà©à¨¸à¨¼à¨à¨²à¨¾à¨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ à¨à¨°à¨¨à¨¾ ਪਿà¨à¥¤ ਹਾਲਾà¨à¨à¨¿ ਸà©à¨¬à©à¨à¨¸à¨ ਨ੠2 à¨à©à¨¨ ਨà©à©° à¨à¨ªà¨£à¨¾ à¨à¨¨-ਸà¨à©à¨°à©à¨¨ ਮਾਰà¨à¨¿à©°à¨ (OSM) ਪà©à¨°à¨à¨² ਮà©à© à¨à©à¨²à©à¨¹à¨¿à¨, ਫà©à¨¸-ਠਧਾਰਿਤ ਪਹà©à©°à¨, ਤਸਦà©à¨ ਠਤ੠ਮà©à¨²à¨¾à¨à¨à¨£ ਨà©à©° ਸਮਰੱਥ ਬਣਾà¨à¨à¨¦à© ਹà©à¨, à¨à¨¸ ਲà©à¨ ਨà©à©° ਲਿà¨à¨£ ਦ੠ਸਮà©à¨ ਮà©à©±à¨¦à© ਠਣਸà©à¨²à¨à© ਰਹà©, à¨à¨¾à¨µà©à¨ ਸਮà©à¨à¨¿à¨ ਪà©à¨°à¨à¨¿à¨°à¨¿à¨ 6 à¨à©à¨¨ ਤੱਠà¨à¨¤à¨® ਹà©à¨£ ਲਠਨਿਰਧਾਰਤ à¨à©à¨¤à© à¨à¨ ਸà©à¥¤</p>
<p><i>(ਦ ਹਿੰਦ੠ਦ੠ਹਫਤਾਵਾਰ੠ਸਿੱà¨à¨¿à¨ ਨਿà¨à¨à¨¼à¨²à©à¨à¨°, ਦ ਹਿੰਦ੠ਲਠਸਾà¨à¨¨ ਠੱਪ à¨à¨°à©à¥¤)</i></p>
<p>ਰਿਪà©à¨°à¨à¨¾à¨ ਠਨà©à¨¸à¨¾à¨°, ਲà¨à¨à¨ 11 ਲੱਠਡਿà¨à©à¨à¨¾à¨à¨à¨¼à¨¡ à¨à©±à¨¤à¨° ਪੱਤਰà©à¨à¨ ਤੱਠਪਹà©à©°à¨ ਲਠਲà¨à¨à¨ à¨à¨¾à¨° ਲੱਠਠਰà¨à¨¼à©à¨à¨ ਪà©à¨°à¨¾à¨ªà¨¤ ਹà©à¨à¨à¨ ਸਨ, à¨à¨¿à¨¨à©à¨¹à¨¾à¨ ਵਿੱà¨à©à¨ ਲà¨à¨à¨ 9 ਲੱਠ29 ਮਠਤੱਠà¨à¨¾à¨°à© à¨à¨° ਦਿੱਤ੠à¨à¨ ਸਨ। ਬਾਠਦ ਵਿੱà¨, ਤਸਦà©à¨ ਠਤ੠ਮà©à© ਮà©à¨²à¨¾à¨à¨à¨£ ਦ੠ਸਹà©à¨²à¨¤ ਦà©à¨¬à¨¾à¨°à¨¾ à¨à©à¨²à©à¨¹à¨£ ਦ੠ਬਾਵà¨à©à¨¦, ਸà©à¨¬à©à¨à¨¸à¨ ਨ੠3 à¨à©à¨¨ ਦ੠ਸ਼ਾਮ ਤੱਠਲà¨à¨à¨ 56,000 ਠਰà¨à¨¼à©à¨à¨ ਪà©à¨°à¨¾à¨ªà¨¤ à¨à¨°à¨¨ ਦ੠ਰਿਪà©à¨°à¨ ਦਿੱਤà©à¥¤ ਠੰà¨à©à© ਠਸਪਸ਼ਠਤà©à¨° &#8216;ਤ੠à¨à©±à¨ ਦਿà¨à¨¾à¨ ਦਿੰਦ੠ਹਨ, à¨à© ਪà©à¨°à©à¨à¨¿à¨ ਦ੠ਪà©à¨°à¨à¨¿à¨°à¨¿à¨à¨¤à¨®à¨ ਪà©à¨°à¨à¨¿à¨°à¨¤à© ਬਾਰ੠ਸਵਾਲ à¨à©à©à¨¹à© à¨à¨°à¨¦à© ਹਨ। ਰà©à¨à¨¾à¨µà¨à¨¾à¨, ਪà©à¨°à¨à¨² ਸà©à¨®à¨¾à¨µà¨¾à¨ ਠਤ੠ਸਮਾà¨-ਸà©à¨®à¨¾à¨µà¨¾à¨ ਨ੠ਵਿਦਿà¨à¨°à¨¥à©à¨à¨ ਦ੠à¨à©±à¨ ਵੱਡ੠ਹਿੱਸ੠ਲਠਸਮà©à¨à¨¿à¨ ਪà©à¨°à¨à¨¿à¨°à¨¿à¨ ਤੱਠਪਹà©à©°à¨ ਨà©à©° ਸà©à¨®à¨¤ à¨à¨° ਦਿੱਤਾ ਹà©à¥¤</p>
<p>ਸਮੱਸਿਠਠà¨à¨¸à¨° ਪà©à¨°à¨à¨² ਰà©à¨à¨¾à¨µà¨à¨¾à¨ ਤà©à¨ ਠੱà¨à© ਵਧਦ੠ਹà©à¥¤ à¨à©±à¨ ਵਾਰ à¨à©±à¨¤à¨° ਸà¨à©à¨°à¨¿à¨ªà¨à¨¾à¨ ਨà©à©° ਡਿà¨à©à¨à¨²à¨¾à¨à¨à¨¼ à¨à¨° ਦਿੱਤਾ à¨à¨¿à¨, ਪਹà©à©°à¨ ਠਤ੠ਪà©à¨¸à¨¼à¨à©à¨à¨°à¨¨ ਨà©à©° ਸਰਲ, ਸà©à¨°à©±à¨à¨¿à¨ ਤ ਠਤ੠ਵਧà©à¨°à© ਸਿੱਧ੠ਸੰà¨à¨¾à¨° ਵਿਧà©à¨à¨ ਦà©à¨à¨°à¨¾ ਸਮਰੱਥ à¨à©à¨¤à¨¾ à¨à¨¾ ਸà¨à¨¦à¨¾ ਹà©, ਪà©à¨°à¨à¨², à¨à©à¨à¨¤à¨¾à¨¨ à¨à©à¨à¨µà©, à¨à¨ªà¨²à©à¨à©à¨¸à¨¼à¨¨à¨¾à¨ ਠਤ੠ਸੰà¨à©à¨à¨¿à¨¤ ਸਮਾà¨-ਰà©à¨à¨¾à¨µà¨¾à¨ &#8216;ਤ੠ਨਿਰà¨à¨°à¨¤à¨¾ ਨà©à©° à¨à¨à¨¾ à¨à©à¥¤ à¨à¨¸à¨¦à© ਬà¨à¨¾à¨, OSM ਰà©à¨²à¨à¨à¨ à¨à©±à¨ ਬਹà©-ਪà©à¨¾à¨ , ਫà©à¨¸-à¨à¨§à¨¾à¨°à¨¿à¨¤ ਪà©à¨°à¨à¨¿à¨°à¨¿à¨ ਵਿੱਠਵਿà¨à¨¸à¨¤ ਹà©à¨à¨ à¨à¨¿à¨¸ ਵਿੱਠਪਹà©à©°à¨, ਤਸਦà©à¨, ਠਤ੠ਪà©à¨¨à¨° ਪà©à¨°à¨®à¨¾à¨£à¨¿à¨à¨¤à¨¾ ਲà¨à¨¾à¨¤à¨¾à¨° ਰà©à¨à¨¾à¨µà¨à¨¾à¨ ਬਣ à¨à¨à¨à¨à¥¤ à¨à¨¸ ਲà¨, à¨à©à¨à¨¦à¨°à© ਸਵਾਲ à¨à¨¹ ਹ੠à¨à¨¿ à¨à© ਡਿà¨à©à¨à¨²à¨¾à¨à¨à¨¼à¨¡ à¨à¨µà¨¾à¨¬ ਸà¨à©à¨°à¨¿à¨ªà¨à¨¾à¨ ਦ੠à¨à¨¿à¨°à¨¿à¨à¨¸à¨¼à©à¨² à¨à©à¨²à¨¾à¨¸à© &#8216;ਤ੠ਠਧਾਰਤ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ-ਪਹਿਲ੠ਪਹà©à©°à¨ OSM ਰà©à¨²à¨à¨à¨ ਦ੠à¨à¨²à© ਦà©à¨à¨²à© ਠਨਿਸ਼à¨à¨¿à¨¤à¨¤à¨¾, à¨à©à© ਠਤ੠ਵਿਵਾਦ ਤà©à¨ ਬਠਸà¨à¨¦à© ਸà©à¥¤</p>
<h4 class="sub_head">MCQ- ਠਧਾਰਤ ਡਿà¨à©à¨à¨² ਮà©à¨²à¨¾à¨à¨à¨£ ਦ੠ਵਿà¨à¨¾à¨¸ ਤà©à¨ ਸਿੱà¨à¨£à¨¾</h4>
<p>à¨à¨ªà¨°à©à¨à¨¤ ਸਵਾਲ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਢਾà¨à¨à© ਦ੠ਸੰਦਰਠਵਿੱਠà¨à¨¾à¨¸ ਤà©à¨° &#8216;ਤ੠ਢà©à¨à¨µà¨¾à¨ ਬਣ à¨à¨¾à¨à¨¦à¨¾ ਹ੠à¨à© ਪਿà¨à¨²à© ਦਹਾà¨à© ਦà©à¨°à¨¾à¨¨ MCQ-ਠਧਾਰਿਤ ਪà©à¨°à©à¨à¨¿à¨à¨µà¨¾à¨ ਨਾਲ ਵਿà¨à¨¸à¨¤ ਹà©à¨à¨ ਹà©à¥¤ OSM à¨à¨ªà¨£à© à¨à¨ª ਨà©à©° à¨à¨¹à¨¨à¨¾à¨ ਡਿà¨à©à¨à¨²-ਮà©à¨²à¨¾à¨à¨à¨£ ਸਿਧਾà¨à¨¤à¨¾à¨ ਦ੠ਵਿਸਤਾਰ ਵà¨à©à¨ à¨à¨²à¨ªà¨¨à¨¾ à¨à©à¨¤à¨¾ à¨à¨¿à¨ ਸà©à¥¤</p>
<p>MCQ ਠਧਾਰਤ ਦਾà¨à¨²à¨¾ ਠਤ੠à¨à¨°à¨¤à© ਪà©à¨°à©à¨à¨¿à¨à¨µà¨¾à¨ ਵਿੱà¨, à¨à¨®à©à¨¦à¨µà¨¾à¨°à¨¾à¨ ਨà©à©° ਨਿਯਮਿਤ ਤà©à¨° &#8216;ਤ੠à¨à¨¨à©à¨¹à¨¾à¨ ਦà©à¨à¨ OMR ਸ਼à©à¨à¨¾à¨ ਦà©à¨à¨ à¨à¨¾à¨ªà©à¨à¨ ਪà©à¨°à¨¦à¨¾à¨¨ à¨à©à¨¤à©à¨à¨ à¨à¨¾à¨à¨¦à©à¨à¨ ਹਨ, à¨à¨°à¨à¨¼à© à¨à©±à¨¤à¨° à¨à©à©°à¨à©à¨à¨ ਪà©à¨°à¨à¨¾à¨¸à¨¼à¨¿à¨¤ à¨à©à¨¤à©à¨à¨ à¨à¨¾à¨à¨¦à©à¨à¨ ਹਨ, à¨à¨¤à¨°à¨¾à¨à¨¼ ਮੰà¨à© à¨à¨¾à¨à¨¦à© ਹਨ ਠਤ੠ਨਤà©à¨à¨¾ à¨à©à¨¸à¨¼à¨¿à¨¤ ਹà©à¨£ ਤà©à¨ ਪਹਿਲਾਠਠੰਤਮ à¨à©±à¨¤à¨° à¨à©à©°à¨à©à¨à¨ à¨à¨¾à¨°à© à¨à©à¨¤à©à¨à¨ à¨à¨¾à¨à¨¦à©à¨à¨ ਹਨ। à¨à¨®à©à¨¦à¨µà¨¾à¨° ਸà©à¨¤à©°à¨¤à¨° ਤà©à¨° &#8216;ਤ੠à¨à¨ªà¨£à© ਠੰà¨à¨¾à¨ ਦਾ ਠੰਦਾà¨à¨¼à¨¾ ਲà¨à¨¾ ਸà¨à¨¦à© ਹਨ ਠਤ੠ਠਧਿà¨à¨¾à¨°à¨¤ ਨਤà©à¨à¨¿à¨à¨ ਨਾਲ à¨à¨ªà¨£à© ਸਵà©-ਮà©à¨²à¨¾à¨à¨à¨£ ਦ੠ਠੰà¨à¨¾à¨ ਦ੠ਤà©à¨²à¨¨à¨¾ à¨à¨°à¨à© ਮà©à¨²à¨¾à¨à¨à¨£ ਪà©à¨°à¨à¨¿à¨°à¨¿à¨ ਦ੠ਸ਼à©à©±à¨§à¨¤à¨¾ ਦ੠ਪà©à¨¸à¨¼à¨à© à¨à¨° ਸà¨à¨¦à© ਹਨ। ਨਤà©à¨à© ਵà¨à©à¨, ਠਸਪਸ਼à¨à¨¤à¨¾ ਦ੠à¨à©à©°à¨à¨¾à¨à¨¸à¨¼ ਨà©à©° à¨à©±à¨ à¨à©à¨¤à¨¾ à¨à¨¾à¨à¨¦à¨¾ ਹà©, ਠਤ੠ਮà©à©-ਮà©à¨²à¨¾à¨à¨à¨£ ਦ੠ਲà©à© ਬਹà©à¨¤ ਹੱਦ ਤੱਠà¨à¨¤à¨® ਹ੠à¨à¨¾à¨à¨¦à© ਹà©à¥¤</p>
<p>MCQ-ਠਧਾਰਿਤ ਡਿà¨à©à¨à¨² ਮà©à¨²à¨¾à¨à¨à¨£ ਫਰà©à¨®à¨µà¨°à¨ à¨à¨ªà¨£à© à¨à¨ª ਨਹà©à¨ à¨à¨à¨°à¨¿à¨à¥¤ à¨à¨¸ ਨà©à©° 2010 ਦ੠ਦਹਾà¨à© ਦ੠ਸ਼à©à¨°à© ਵਿੱਠà¨à¨¸ ਲà©à¨ ਦ੠ਲà©à¨à¨ ਦà©à¨à¨°à¨¾ ਪà©à¨¸à¨¼ à¨à©à¨¤à¨¾ à¨à¨¿à¨ ਸ੠ਠਤ੠à¨à¨¸à¨¦à© ਵà¨à¨¾à¨²à¨¤ à¨à©à¨¤à© à¨à¨ ਸ੠ਠਤ੠ਬਾਠਦ ਵਿੱਠà¨à¨¨à¨¤à¨ ਪà©à¨°à©à¨à¨¿à¨à¨µà¨¾à¨ ਵਿੱਠਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਠਤ੠à¨à¨µà¨¾à¨¬à¨¦à©à¨¹à© ਲਠà¨à©±à¨ ਵਿà¨à¨ªà¨ ਤà©à¨° &#8216;ਤ੠ਸਵà©à¨à¨¾à¨° à¨à©à¨¤à© ਮਾਡਲ ਦ੠ਰà©à¨ª ਵਿੱਠਵਿà¨à¨¸à¨¤ ਹà©à¨à¨ ਹà©à¥¤ ਠੱà¨, à¨à¨¸ ਤà©à¨ ਬਾਠਦ à¨à¨à¨à¨à¨à©, ਸà©à¨¬à©à¨à¨¸à¨, à¨à¨¨à¨à©à¨ ਠਤ੠ਹਾਲ ਹ੠ਵਿੱਠਸਿਵਲ ਸà©à¨µà¨¾à¨µà¨¾à¨ (ਪà©à¨°à©à¨²à©à¨®à¨¿à¨¨à¨°à©) ਪà©à¨°à©à¨à¨¿à¨ ਵਿੱਠUPSC ਸਮà©à¨¤ ਪà©à¨°à¨®à©à©±à¨ ਪà©à¨°à©à¨à¨¿à¨ ਸੰਸਥਾਵਾਠਹਨ। ਮਹੱਤਵਪà©à¨°à¨¨ à¨à©±à¨² à¨à¨¹ ਹ੠à¨à¨¿ ਰਿà¨à¨¾à¨°à¨¡à¨¾à¨ ਤੱਠਪਹà©à©°à¨, à¨à©±à¨¤à¨°-à¨à©à©°à¨à© ਦà©à¨à¨ à¨à¨²à¨¤à©à¨à¨ ਨà©à©° ਠà©à¨ à¨à¨°à¨¨ ਠਤ੠à¨à¨®à©à¨¦à¨µà¨¾à¨°à¨¾à¨ ਦ੠ਤਸਦà©à¨ ਸਰà¨à¨°à¨®à© ਠਤ੠ਪਾਰਦਰਸ਼੠ਢੰਠਨਾਲ ਪà©à¨°à¨¦à¨¾à¨¨ à¨à©à¨¤à© à¨à¨¾à¨à¨¦à© ਹà©à¥¤ à¨à¨¦à©à¨ à¨à¨¿ IITs ਠਤ੠UPSC ਵਰà¨à©à¨à¨ ਸੰਸਥਾਵਾਠਨ੠ਬਿਨà©-ਪੱਤਰ à¨à¨¾à¨ ਫà©à¨¸à¨¾à¨ ਤà©à¨ ਬਿਨਾਠà¨à¨¸ ਪਹà©à©°à¨ ਨà©à©° ਵੱਡ੠ਪੱਧਰ &#8216;ਤ੠ਠਪਣਾà¨à¨ ਹà©, à¨à©à¨ ਪà©à¨°à©à¨à¨¿à¨ ਸੰਸਥਾਵਾਠਫ਼à©à¨¸-ਠਧਾਰਤ à¨à¨¤à¨°à¨¾à¨à¨¼ ਵਿਧ੠&#8216;ਤ੠à¨à¨°à©à¨¸à¨¾ à¨à¨°à¨¨à¨¾ à¨à¨¾à¨°à© ਰੱà¨à¨¦à©à¨à¨ ਹਨ। ਵਿà¨à¨ªà¨ ਸਬਠਬਦਲਿਠਨਹà©à¨ ਰਹਿੰਦਾ: ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ à¨à¨¦à©à¨ ਸਠਤà©à¨ ਪà©à¨°à¨à¨¾à¨µà¨¸à¨¼à¨¾à¨²à© ਹà©à©°à¨¦à© ਹ੠à¨à¨¦à©à¨ à¨à¨¹ à¨à¨¿à¨°à¨¿à¨à¨¸à¨¼à©à¨², ਵਿà¨à¨ªà¨, ਠਤ੠ਪà©à¨°à¨à¨¿à¨°à¨¿à¨ ਸੰਬੰਧ੠ਰà©à¨à¨¾à¨µà¨à¨¾à¨ ਤà©à¨ ਮà©à¨à¨¤ ਹà©à©°à¨¦à© ਹà©à¥¤</p>
<p>ਵਰਣਨਾਤਮਠà¨à©à¨¸à¨ ਬਿਨਾਠਸ਼ੱਠMCQ- ਠਧਾਰਤ à¨à©à¨¸à¨à¨¾à¨ ਨਾਲà©à¨ ਵਧà©à¨°à© à¨à©à©°à¨à¨²à¨¦à¨¾à¨° ਹà©à©°à¨¦à© ਹਨ à¨à¨¿à¨à¨à¨à¨¿ ਮà©à¨²à¨¾à¨à¨à¨£ ਵਿੱਠਨਿਰਣਾ, ਵਿà¨à¨à¨¿à¨, à¨à¨¾à¨°à¨à¨ªà©à¨°à¨£à¨¾à¨²à© ਠਤ੠ਪà©à¨¾à¨ ਵਾਰ ਮਾਰà¨à¨¿à©°à¨ ਸ਼ਾਮਲ ਹà©à©°à¨¦à© ਹà©à¥¤ ਹਾਲਾà¨à¨à¨¿, ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਲਠà¨à©à¨¸ ਨà©à©° à¨à¨®à¨à¨¼à©à¨° à¨à¨°à¨¨ ਦ੠ਬà¨à¨¾à¨ ਵਧà©à¨°à© ਵਿਠà¨à¨¤à©à¨à¨¤à¨¤à¨¾ ਮà¨à¨¼à¨¬à©à¨¤ ​​ਹà©à©°à¨¦à© ਹà©à¥¤ ਵਿਦਿà¨à¨°à¨¥à©à¨à¨ à¨à©à¨² à¨à¨¹à¨¨à¨¾à¨ ਦà©à¨à¨ ਸà¨à©à¨°à¨¿à¨ªà¨à¨¾à¨ ਤੱਠਪਹà©à©°à¨ ਹà©à¨£à© à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à© ਹ੠ਠਤ੠à¨à¨¹à¨¨à¨¾à¨ à¨à©à¨² à¨à¨¹à¨¨à¨¾à¨ ਦà©à¨à¨ ਮà©à¨²à¨¾à¨à¨à¨£ à¨à©à¨¤à©à¨à¨ à¨à©±à¨¤à¨° ਸà¨à©à¨°à¨¿à¨ªà¨à¨¾à¨ ਦ੠ਸਮà©à¨à¨¿à¨ à¨à¨°à¨¨ ਦਾ ਮà©à¨à¨¾ ਹà©à¨£à¨¾ à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à¨¾ ਹà©, à¨à¨¹ ਸਮà¨à¨£à¨¾ à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à¨¾ ਹ੠à¨à¨¿ à¨à¨¿à¨µà©à¨ ਠੰਠਦਿੱਤ੠à¨à¨ ਸਨ, ਠਤ੠ਤਸਦà©à¨ à¨à¨¾à¨ ਪà©à¨¨à¨°-ਮà©à¨²à¨¾à¨à¨à¨£ ਲਠਪà©à©±à¨à¨£ ਤà©à¨ ਪਹਿਲਾਠਸੰà¨à¨¾à¨µà© ਠੰਤਰਾਠਦ੠ਪà¨à¨¾à¨£ à¨à¨°à©à¥¤ ਮà©à¨² ਸਿਧਾà¨à¨¤ à¨à©±à¨à© ਹà©: ਵਿਵਾਦ ਦ੠ਹੱਲ ਤà©à¨ ਪਹਿਲਾਠਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਹà©à¨£à© à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à© ਹà©à¥¤ ਮà©à¨²à¨¾à¨à¨à¨£ à¨à©à¨¤à© ਰਿà¨à¨¾à¨°à¨¡à¨¾à¨ ਤੱਠਪਹà©à©°à¨ à¨à¨¿à¨°à¨¿à¨à¨¸à¨¼à©à¨² ਹà©à¨£à© à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à© ਹ੠ਠਤ੠ਮà©à¨² ਰà©à¨ª ਵਿੱà¨, ਠਰà¨à¨¼à©, ਫà©à¨¸à¨¾à¨ ਠਤ੠ਪà©à¨°à¨à¨¿à¨°à¨¿à¨ ਸੰਬੰਧ੠ਰà©à¨à¨¾à¨µà¨à¨¾à¨ &#8216;ਤ੠ਨਿਰà¨à¨° ਨਹà©à¨ ਹà©à¨£à© à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à©à¥¤</p>
<p>MCQ-ਠਧਾਰਿਤ ਢਾà¨à¨à© ਦ੠ਸਫਲਤਾ à¨à©±à¨ ਸਧਾਰਨ ਸਿਧਾà¨à¨¤ &#8216;ਤ੠à¨à¨¿à¨à© ਹà©à¨ ਹà©: à¨à¨®à©à¨¦à¨µà¨¾à¨°à¨¾à¨ ਨà©à©° ਪਹਿਲਾਠà¨à¨¹à¨¨à¨¾à¨ ਰਿà¨à¨¾à¨°à¨¡à¨¾à¨ ਤੱਠਪਹà©à©°à¨ ਦਿੱਤ੠à¨à¨¾à¨à¨¦à© ਹ੠à¨à¨¿à¨¸ &#8216;ਤ੠à¨à¨¹à¨¨à¨¾à¨ ਦ੠ਨਤà©à¨à© ਠਧਾਰਤ ਹà©à©°à¨¦à© ਹਨ ਠਤà©, à¨à©à¨à¨° ਲà©à© ਹà©à¨µà©, ਤਾਠà¨à¨¸ ਤà©à¨ ਬਾਠਦ ਨਤà©à¨à¨¿à¨à¨ ਨà©à©° à¨à©à¨£à©à¨¤à© ਦਿੰਦ੠ਹਨ। ਮà©à¨à©à¨¦à¨¾ OSM ਪà©à¨°à¨à¨¿à¨°à¨¿à¨ à¨à¨ªà¨²à©à¨à©à¨¸à¨¼à¨¨à¨¾à¨, ਫà©à¨¸à¨¾à¨ ਠਤ੠ਪà©à¨°à¨à¨¿à¨°à¨¿à¨ ਸੰਬੰਧ੠ਰà©à¨à¨¾à¨µà¨à¨¾à¨ &#8216;ਤ੠ਨਿਰà¨à¨° ਪਹà©à©°à¨, ਤਸਦà©à¨ ਠਤ੠ਸਮà©à¨à¨¿à¨ à¨à¨°à¨à© à¨à¨¸ à¨à¨°à¨¡à¨° ਨà©à©° à¨à¨²à¨à¨¾à¨à¨à¨¦à© à¨à¨¾à¨ªà¨¦à© ਹà©à¥¤ à¨à¨¹ à¨à©±à¨ ਸਾਬਤ ਹà©à¨ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਮਾਡਲ ਤà©à¨ à¨à¨¹ à¨à¨à¨à¨£à¨¾ ਹ੠à¨à© ਮà©à¨à©à¨¦à¨¾ ਵਿਵਾਦ ਦ੠à¨à©à¨à¨¦à¨° ਵਿੱਠਹà©à¥¤</p>
<h4 class="sub_head">ਨà©à¨à¨¸à¨¦à¨¾à¨° OSM ਪà©à¨°à¨à¨¿à¨°à¨¿à¨</h4>
<p>ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਨà©à©° ਸਵà©à¨à¨²à¨¿à¨¤ à¨à¨°à¨¨ ਦ੠ਬà¨à¨¾à¨, OSM ਪà©à¨°à¨à¨¿à¨°à¨¿à¨ à¨à©±à¨ ਬਹà©-ਪà©à¨¾à¨ , ਫà©à¨¸-ਠਧਾਰਿਤ ਵਰà¨à¨«à¨²à© ਵਿੱਠਵਿà¨à¨¸à¨¤ ਹà©à¨à¥¤ ਵਿਦਿà¨à¨°à¨¥à©à¨à¨ ਨà©à©° ਪਹਿਲਾਠà¨à¨ªà¨£à© ਡਿà¨à©à¨à¨¾à¨à¨à¨¼à¨¡ à¨à©±à¨¤à¨° ਪੱਤਰà©à¨à¨ ਤੱਠਪਹà©à©°à¨ à¨à¨°à¨¨à© à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à© ਹà©, ਫਿਰ à¨à¨¹à¨¨à¨¾à¨ ਦ੠ਸੰਪà©à¨°à¨¨à¨¤à¨¾ ਠਤ੠ਪà©à¨°à¨®à¨¾à¨£à¨¿à¨à¨¤à¨¾ ਦ੠ਪà©à¨¸à¨¼à¨à© à¨à¨°à¨¨à© à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à© ਹà©, ਠਤ੠à¨à©à¨µà¨² ਤਦ ਹ੠ਮà©à© ਮà©à¨²à¨¾à¨à¨à¨£ à¨à¨°à¨¨à¨¾ à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à¨¾ ਹà©à¥¤</p>
<p>ਦੱਸ ਦà©à¨à¨ à¨à¨¿ 12ਵà©à¨ à¨à¨®à¨¾à¨¤ ਦ੠ਪà©à¨°à©à¨à¨¿à¨ ਵਿੱਠਤਿà¨à¨° à¨à©à¨¤à©à¨à¨ à¨à¨à¨à¨ ਲà¨à¨à¨ 98 ਲੱਠà¨à©±à¨¤à¨° ਪੱਤਰà©à¨à¨ ਵਿੱà¨à©à¨, à¨à¨¾à¨° ਲੱਠਠਰà¨à¨¼à©à¨à¨ ਰਾਹà©à¨ ਲà¨à¨à¨ 11 ਲੱਠਸà¨à©à¨°à¨¿à¨ªà¨à¨¾à¨ ਦ੠ਮੰਠà¨à©à¨¤à© à¨à¨ ਸà©, à¨à¨¿à¨¨à©à¨¹à¨¾à¨ ਵਿੱà¨à©à¨ 29 ਮਠਤੱਠਲà¨à¨à¨ 9 ਲੱਠਸà¨à©à¨°à¨¿à¨ªà¨à¨¾à¨ à¨à¨¾à¨°à© à¨à©à¨¤à©à¨à¨ à¨à¨à¨à¨ ਸਨ। à¨à¨¹ ਦਰਸਾà¨à¨à¨¦à¨¾ ਹ੠à¨à¨¿ à¨à©±à¨¤à¨° ਪੱਤਰà©à¨à¨ ਦਾ à¨à©±à¨ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਵਿਦਿà¨à¨°à¨¥à©à¨à¨ ਦ੠ਪà©à¨¤à¨¾à¨² ਤà©à¨ ਬਾਹਰ ਰਿਹਾ।</p>
<p>à¨à¨¹ ਪà©à¨°à¨à¨¿à¨°à¨¿à¨ ਵਿਦਿà¨à¨°à¨¥à©à¨à¨ &#8216;ਤ੠à¨à©à©°à¨® ਹà©à¨ ਪੰਨਿà¨à¨, à¨à©±à¨¡à©à¨à¨ à¨à¨à¨à¨ ਪà©à¨°à¨ ਸ਼à©à¨à¨¾à¨, ਨਾ-ਪà©à©à¨¹à¨¨à¨¯à©à¨ ਸà¨à©à¨¨, à¨à©°à¨¡à©à¨à¨¸à¨¿à©°à¨ à¨à¨²à¨¤à©à¨à¨, ਠਤ੠ਡਿà¨à©à¨à¨¾à¨à¨à¨¼à©à¨¸à¨¼à¨¨ ਠਤ੠ਦਸਤਾਵà©à¨à¨¼ ਪà©à¨°à¨¬à©°à¨§à¨¨ ਤà©à¨ ਪà©à¨¦à¨¾ ਹà©à¨£ ਵਾਲà©à¨à¨ ਹà©à¨° à¨à¨®à©à¨à¨ ਦ੠ਪà¨à¨¾à¨£ à¨à¨°à¨¨ ਦ੠à¨à¨¼à¨¿à©°à¨®à©à¨µà¨¾à¨°à© ਵ੠ਦਿੰਦ੠ਹà©à¥¤ à¨à¨¸ ਤà©à¨ à¨à¨²à¨¾à¨µà¨¾, ਵਿਦਿà¨à¨°à¨¥à©à¨à¨ ਤà©à¨ à¨à¨®à©à¨¦ à¨à©à¨¤à© à¨à¨¾à¨à¨¦à© ਹ੠à¨à¨¿ à¨à¨¹ ਸà©à¨®à¨¤ ਸਮਾਠਸà©à¨®à¨¾ ਦ੠ਠੰਦਰ ਸਮà©à¨à¨¿à¨ ਫà©à¨¸à¨²à© ਲà©à¨£, à¨à¨¾à¨µà©à¨ ਰਿà¨à¨¾à¨°à¨¡à¨¾à¨ ਦ੠ਸੰਪà©à¨°à¨¨à¨¤à¨¾ à¨à¨¾à¨ ਸ਼à©à©±à¨§à¨¤à¨¾ &#8216;ਤ੠ਸ਼ੱਠਹà©à¨µà©à¥¤</p>
<p>ਨਤà©à¨à¨¾ à¨à©±à¨ ਪà©à¨°à¨à¨¿à¨°à¨¿à¨ ਹ੠à¨à¨¿à¨¸ ਵਿੱਠਵਿਦਿà¨à¨°à¨¥à©à¨à¨ ਨà©à©° à¨à¨¹à¨¨à¨¾à¨ ਸਮੱਸਿà¨à¨µà¨¾à¨ ਦ੠ਪà¨à¨¾à¨£ à¨à¨°à¨¨ ਠਤ੠à¨à¨¹à¨¨à¨¾à¨ ਨà©à©° ਠà©à¨ à¨à¨°à¨¨ ਲਠਠਰà¨à¨¼à©, ਫ਼à©à¨¸, ਠਤ੠ਪà©à¨°à¨à¨¿à¨°à¨¿à¨ ਸੰਬੰਧ੠ਰà©à¨à¨¾à¨µà¨à¨¾à¨ ਨਾਲ ਨà¨à¨¿à©±à¨ ਣਾ à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à¨¾ ਹ੠à¨à© à¨à¨¹à¨¨à¨¾à¨ ਨ੠ਪà©à¨¦à¨¾ ਨਹà©à¨ à¨à©à¨¤à©à¨à¨ ਹਨ। à¨à©±à¨ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ-ਸੰà¨à¨¾à¨²à¨¿à¨¤ ਪà©à¨°à¨£à¨¾à¨²à© à¨à¨¸ à¨à©à¨°à¨® ਨà©à©° à¨à¨²à¨à¨¾ ਦà©à¨µà©à¨à©: ਪਹਿਲਾਠà¨à©±à¨¤à¨° ਸà¨à©à¨°à¨¿à¨ªà¨à¨¾à¨ ਦਾ à¨à©à¨²à¨¾à¨¸à¨¾ à¨à¨°à©, ਫਿਰ à¨à¨¹à¨¨à¨¾à¨ ਦ੠ਪà©à¨°à¨®à¨¾à¨£à¨¿à¨à¨¤à¨¾ ਦ੠ਪà©à¨¸à¨¼à¨à© à¨à¨°à©, ਠਤ੠ਠੰਤ ਵਿੱਠਸਿਰਫ à¨à¨¹à¨¨à¨¾à¨ ਮਾਮਲਿà¨à¨ ਦ੠ਸਮà©à¨à¨¿à¨ à¨à¨°à© à¨à¨¿à©±à¨¥à© ਠਸਲ ਠੰਤਰ ਪà¨à¨¾à¨£à© à¨à¨ ਹਨ।</p>
<h4 class="sub_head">ਵਿਦਿà¨à¨°à¨¥à©à¨à¨ ਨà©à©° ਦà©à¨à¨¿à¨à¨ ਦà©à¨à¨ à¨à¨²à¨¤à©à¨à¨ ਲਠà¨à©à¨à¨¤à¨¾à¨¨ à¨à¨¿à¨à¨ à¨à¨°à¨¨à¨¾ à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à¨¾ ਹà©?</h4>
<p>ਪà©à¨°à¨à¨¿à¨°à¨¿à¨ ਡਿà¨à¨¼à¨¾à¨à¨¨ ਦ੠ਸਵਾਲਾਠਤà©à¨ ਪਰ੠ਨਿਰਪੱà¨à¨¤à¨¾ ਦਾ à¨à©±à¨ ਹà©à¨° ਬà©à¨¨à¨¿à¨à¨¦à© ਮà©à©±à¨¦à¨¾ ਹà©à¥¤ à¨à¨µà¨¾à¨¬à¨¦à©à¨¹à© ਦ੠ਸਿਧਾà¨à¨¤ ਵਿੱਠà¨à¨¿à¨¹à¨¾ à¨à¨¿à¨ ਹ੠à¨à¨¿ ਪà©à¨°à¨¬à©°à¨§à¨à©, ਡਿà¨à©à¨à¨¾à¨à¨à©à¨¸à¨¼à¨¨ à¨à¨¾à¨ ਮà©à¨²à¨¾à¨à¨à¨£ ਦà©à¨à¨ à¨à¨®à©à¨à¨ ਦ੠ਪà¨à¨¾à¨£ à¨à¨°à¨¨ ਠਤ੠ਠà©à¨ à¨à¨°à¨¨ ਦ੠à¨à¨¼à¨¿à©°à¨®à©à¨µà¨¾à¨°à© ਮà©à©±à¨ ਤà©à¨° &#8216;ਤ੠ਪà©à¨°à©à¨à¨¿à¨ ਸੰà¨à¨¾à¨²à¨¨ ਸੰਸਥਾ ਦ੠ਹà©à¨£à© à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à© ਹà©à¥¤ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਠਤ੠ਤਸਦà©à¨ à¨à¨°à©à¨¦à©à¨à¨ à¨à¨¾à¨£ ਵਾਲà©à¨à¨ ਵਿਸ਼à©à¨¸à¨¼ ਸà©à¨µà¨¾à¨µà¨¾à¨ ਨਹà©à¨ ਹਨ; à¨à¨¹ à¨à©±à¨ ਮà©à¨²à¨¾à¨à¨à¨£ ਪà©à¨°à¨£à¨¾à¨²à© ਵਿੱਠà¨à¨¼à¨°à©à¨°à© ਸà©à¨°à©±à¨à¨¿à¨ à¨à¨ªà¨¾à¨ ਹਨ। à¨à¨¸ ਲà¨, à¨à©à¨à¨¦à¨°à© ਸਵਾਲ à¨à¨¹ ਹ੠à¨à¨¿ à¨à© ਵਿਦਿà¨à¨°à¨¥à©à¨à¨ ਨà©à©° ਪà©à¨°à¨£à¨¾à¨²à©à¨à¨¤ à¨à¨®à©à¨à¨ ਨà©à©° ਠà©à¨ à¨à¨°à¨¨ ਦਾ à¨à¨°à¨à¨¾ à¨à©à©±à¨à¨£à¨¾ à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à¨¾ ਹ੠à¨à¨¾à¨ à¨à© ਰਿà¨à¨¾à¨°à¨¡ ਠਤ੠ਤਸਦà©à¨ ਤੱਠਪਹà©à©°à¨ ਠਧਿà¨à¨¾à¨° ਵà¨à©à¨ à¨à¨ªà¨²à¨¬à¨§ ਹà©à¨£à© à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à© ਹà©à¥¤</p>
<p>ਵਿਵਾਦ à¨à¨¦à©à¨ ਡà©à©°à¨à¨¾ ਹ੠à¨à¨¾à¨à¨¦à¨¾ ਹ੠à¨à¨¦à©à¨ ਵਿਦਿà¨à¨°à¨¥à©à¨à¨ ਨà©à©° ਵਾਰ-ਵਾਰ ਠà¨à¨¿à¨¹à© ਸਿਸà¨à¨®à¨¾à¨ ਰਾਹà©à¨ à¨à©à¨à¨¤à¨¾à¨¨ à¨à¨°à¨¨ ਲਠà¨à¨¿à¨¹à¨¾ à¨à¨¾à¨à¨¦à¨¾ ਹ੠à¨à¨¿à¨¨à©à¨¹à¨¾à¨ ਤੱਠਪਹà©à©°à¨ à¨à¨°à¨¨à¨¾ ਬਹà©à¨¤ ਸਾਰ੠ਲà©à¨à¨¾à¨ ਲਠà¨à¨à¨¾ ਹà©à©°à¨¦à¨¾ ਹà©à¥¤ à¨à©à¨à¨° ਪà©à¨°à¨à¨¿à¨°à¨¿à¨à¨¤à¨®à¨ ਠਤ੠ਤà¨à¨¨à©à¨à© ਰà©à¨à¨¾à¨µà¨à¨¾à¨ à¨à¨¾à¨à©à¨¦à¨¾à¨°à© ਨà©à©° ਰà©à¨à¨¦à©à¨à¨ ਹਨ, ਤਾਠà¨à¨¼à¨¿à©°à¨®à©à¨µà¨¾à¨°à© ਵਿਦਿà¨à¨°à¨¥à©à¨à¨ ਨà©à©° à¨à¨à¨¿à¨¤ ਰà©à¨ª ਵਿੱਠਤਬਦà©à¨² ਨਹà©à¨ à¨à©à¨¤à© à¨à¨¾ ਸà¨à¨¦à©à¥¤ ਪਹà©à©°à¨ ਨà©à©° ਯà¨à©à¨¨à© ਬਣਾà¨à¨£à¨¾ ਸੰਸਥਾ ਦ੠à¨à¨¼à¨¿à©°à¨®à©à¨µà¨¾à¨°à© ਹà©à¨£à© à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à© ਹà©, ਵਿਦਿà¨à¨°à¨¥à© ਦਾ ਬà©à¨ ਨਹà©à¨à¥¤</p>
<h4 class="sub_head">ਠੱà¨à© ਦਾ ਰਸਤਾ</h4>
<p>OSM ਵਿਵਾਦ ਤà©à¨ ਸਬਠਸਧਾਰਨ ਹà©: ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ à¨à¨¿à¨°à¨¿à¨à¨¸à¨¼à©à¨², ਸਰਵ ਵਿà¨à¨ªà¨, ਠਤ੠ਪà©à¨°à¨à¨¿à¨°à¨¿à¨ ਸੰਬੰਧ੠ਰà©à¨à¨¾à¨µà¨à¨¾à¨ ਤà©à¨ ਮà©à¨à¨¤ ਹà©à¨£à© à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à© ਹà©à¥¤ à¨à¨¦à©à¨¸à¨¼ à¨à¨¹ ਯà¨à©à¨¨à© ਬਣਾà¨à¨£à¨¾ ਹà©à¨£à¨¾ à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à¨¾ ਹ੠à¨à¨¿ ਸਾਰ੠1.7 ਮਿਲà©à¨ ਨ ਵਿਦਿà¨à¨°à¨¥à©à¨à¨ à¨à©à¨² à¨à¨¹à¨¨à¨¾à¨ ਦ੠ਮà©à¨²à¨¾à¨à¨à¨£ à¨à©à¨¤à© ਰਿà¨à¨¾à¨°à¨¡à¨¾à¨ ਤੱਠਪਹà©à©°à¨ ਹà©à¨µà©, ਨਾ à¨à¨¿ ਸਿਰਫ à¨à¨¹ ਪà©à¨°à¨à¨², à¨à¨ªà¨²à©à¨à©à¨¸à¨¼à¨¨à¨¾à¨, à¨à©à¨à¨¤à¨¾à¨¨ à¨à©à¨à¨µà©à¨ ਠਤ੠ਠੰਤਮ ਤਾਰà©à¨à¨¾à¨ ਨà©à©° ਨà©à¨µà©à¨à©à¨ à¨à¨°à¨¨ ਦ੠ਯà©à¨à¥¤</p>
<p>ਸà©à¨°à©±à¨à¨¿à¨ ਤ, ਵਿà¨à¨ªà¨ ਤà©à¨° &#8216;ਤ੠ਵਰਤ੠à¨à¨¾à¨£ ਵਾਲ੠ਸੰà¨à¨¾à¨° à¨à©à¨¨à¨²à¨¾à¨, à¨à¨¿à¨µà©à¨ à¨à¨¿ ਰà¨à¨¿à¨¸à¨à¨°à¨¡ ਮà©à¨¬à¨¾à¨à¨² ਨੰਬਰਾਠਨਾਲ ਲਿੰਠà¨à©à¨¤à© WhatsApp ਮà©à¨¸à©à¨à¨¿à©°à¨, ਸà¨à©à¨°à¨¿à¨ªà¨ ਦ੠à¨à¨à¨¸à¨¾à¨°à¨¤à¨¾ ਦ੠ਤਸਦà©à¨ ਠਤ੠ਸਮੱà¨à¨°à© ਮਤà¨à©à¨¦à¨¾à¨ ਦ੠ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਮà©à¨à¨¿à¨, ਦà©à¨à¨°à¨¾ ਡਿà¨à©à¨à¨¾à¨à¨à¨¼à¨¡ à¨à¨µà¨¾à¨¬ ਸà¨à©à¨°à¨¿à¨ªà¨à¨¾à¨ ਦ੠à¨à¨¿à¨°à¨¿à¨à¨¸à¨¼à©à¨² à¨à©à¨²à¨¾à¨¸à© &#8216;ਤ੠à¨à¨§à¨¾à¨°à¨¿à¨¤ à¨à©±à¨ ਸਧਾਰਨ ਫਰà©à¨®à¨µà¨°à¨, ਠà¨à© ਵ੠ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨà©à©° ਬਹਾਲ à¨à¨° ਸà¨à¨¦à¨¾ ਹ੠ਠਤ੠ਮà©à¨à©à¨¦à¨¾ ਵਿਵਾਦ ਨà©à©° ਹੱਲ à¨à¨° ਸà¨à¨¦à¨¾ ਹà©à¥¤ CBSE ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਠਸਲ à¨à¨®à¨¤à¨¿à¨¹à¨¾à¨¨ ਡਿà¨à©à¨à¨¾à¨à¨à©à¨¸à¨¼à¨¨ ਨਹà©à¨ ਹ੠ਪਰ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ, ਨਿਰਪੱà¨à¨¤à¨¾ ਠਤ੠ਵਿਦਿà¨à¨°à¨¥à©-à¨à©à¨à¨¦à©à¨°à¨¿à¨¤ ਸ਼ਾਸਨ ਲਠà¨à¨¸à¨¦à© ਵà¨à¨¨à¨¬à©±à¨§à¨¤à¨¾ ਹà©à¥¤</p>
<p><i>(ਰਾà¨à©à¨µ à¨à©à¨®à¨¾à¨° IIT à¨à©à¨à¨ªà©à¨°, IIT à¨à¨¾à¨¨à¨ªà©à¨°, BITS ਪਿਲਾਨ੠ਠਤ੠JNU ਵਿੱਠà¨à©°à¨ªà¨¿à¨à¨à¨° ਵਿà¨à¨¿à¨à¨¨ ਦ੠à¨à©±à¨ ਸਾਬà¨à¨¾ ਪà©à¨°à©à¨«à©à¨¸à¨° ਠਤ੠DRDO ਠਤ੠DST ਵਿੱਠà¨à©±à¨ ਸਾਬà¨à¨¾ ਵਿà¨à¨¿à¨à¨¨à© ਹਨ।)</i></p>
</div>
<div class="articleblock-container" id="arthardpv"></div>
<div class="update-publish-time article-published-time-end"></div>
<div class="comments-shares share-page flex print-hide" data-artid="71056672" data-title="How proactive, fee-n-portal free disclosure of answer scripts can still prevent the CBSE OSM crisis?" data-url="https://www.thehindu.com/education/how-proactive-fee-n-portal-free-disclosure-of-answer-scripts-can-still-prevent-the-cbse-osm-crisis/article71056672.ece">
<div class="left">
<div class="share">
<ul class="share-list bottom" style="display: none;">
<li class="copy-link" onclick="if (!window.__cfRLUnblockHandlers) return false; copytext('https://www.thehindu.com/education/how-proactive-fee-n-portal-free-disclosure-of-answer-scripts-can-still-prevent-the-cbse-osm-crisis/article71056672.ece');" data-cf-modified-66423a5dfcd788fd62a5b358-="">
<p> ਲਿੰਠà¨à¨¾à¨ªà© à¨à¨°à© </p>
</li>
<li class="email">
<p> à¨à¨®à©à¨² </p>
</li>
<li class="facebook" onclick="if (!window.__cfRLUnblockHandlers) return false; openShareLink('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fwww.thehindu.com%2Feducation%2Fhow-proactive-fee-n-portal-free-disclosure-of-answer-scripts-can-still-prevent-the-cbse-osm-crisis%2Farticle71056672.ece&;t=How%20proactive%2C%20fee-n-portal%20free%20disclosure%20of%20answer%20scripts%20can%20still%20prevent%20the%20CBSE%20OSM%20crisis%3F')" data-cf-modified-66423a5dfcd788fd62a5b358-="">
<p> ਫà©à¨¸à¨¬à©à©±à¨ </p>
</li>
<li class="twitter" onclick="if (!window.__cfRLUnblockHandlers) return false; openShareLink('https://twitter.com/intent/tweet?url=https%3A%2F%2Fwww.thehindu.com%2Feducation%2Fhow-proactive-fee-n-portal-free-disclosure-of-answer-scripts-can-still-prevent-the-cbse-osm-crisis%2Farticle71056672.ece&;text=How%20proactive%2C%20fee-n-portal%20free%20disclosure%20of%20answer%20scripts%20can%20still%20prevent%20the%20CBSE%20OSM%20crisis%3F')" data-cf-modified-66423a5dfcd788fd62a5b358-="">
<p> à¨à¨µà¨¿à©±à¨à¨° </p>
</li>
<li class="telegram" onclick="if (!window.__cfRLUnblockHandlers) return false; openShareLink('https://t.me/share/url?url=https%3A%2F%2Fwww.thehindu.com%2Feducation%2Fhow-proactive-fee-n-portal-free-disclosure-of-answer-scripts-can-still-prevent-the-cbse-osm-crisis%2Farticle71056672.ece&;text=How%20proactive%2C%20fee-n-portal%20free%20disclosure%20of%20answer%20scripts%20can%20still%20prevent%20the%20CBSE%20OSM%20crisis%3F')" data-cf-modified-66423a5dfcd788fd62a5b358-="">
<p> à¨à©à¨²à©à¨à©à¨°à¨¾à¨® </p>
</li>
<li class="in" onclick="if (!window.__cfRLUnblockHandlers) return false; openShareLink('https://www.linkedin.com/shareArticle?url=https%3A%2F%2Fwww.thehindu.com%2Feducation%2Fhow-proactive-fee-n-portal-free-disclosure-of-answer-scripts-can-still-prevent-the-cbse-osm-crisis%2Farticle71056672.ece&;title=How%20proactive%2C%20fee-n-portal%20free%20disclosure%20of%20answer%20scripts%20can%20still%20prevent%20the%20CBSE%20OSM%20crisis%3F')" data-cf-modified-66423a5dfcd788fd62a5b358-="">
<p> ਲਿੰà¨à¨¡à¨à¨¨ </p>
</li>
<li class="whatsapp" onclick="if (!window.__cfRLUnblockHandlers) return false; openShareLink('https://api.whatsapp.com//send?text=How%20proactive%2C%20fee-n-portal%20free%20disclosure%20of%20answer%20scripts%20can%20still%20prevent%20the%20CBSE%20OSM%20crisis%3F%20-%20https%3A%2F%2Fwww.thehindu.com%2Feducation%2Fhow-proactive-fee-n-portal-free-disclosure-of-answer-scripts-can-still-prevent-the-cbse-osm-crisis%2Farticle71056672.ece')" data-cf-modified-66423a5dfcd788fd62a5b358-="">
<p> ਵà¨à¨¸à¨à¨ª</p>
</li>
<li class="reddit" onclick="if (!window.__cfRLUnblockHandlers) return false; openShareLink('https://reddit.com/submit?url=https%3A%2F%2Fwww.thehindu.com%2Feducation%2Fhow-proactive-fee-n-portal-free-disclosure-of-answer-scripts-can-still-prevent-the-cbse-osm-crisis%2Farticle71056672.ece&;title=How%20proactive%2C%20fee-n-portal%20free%20disclosure%20of%20answer%20scripts%20can%20still%20prevent%20the%20CBSE%20OSM%20crisis%3F')" data-cf-modified-66423a5dfcd788fd62a5b358-="">
<p> reddit </p>
</li>
</ul>
</div>
<div class="read-later"><button class="btn read-later-btn" data-articleid="71056672" style="display:none" data-ga-labelclick="ReadLater"><span>ਬਾਠਦ ਵਿੱਠਪà©à©à¨¹à©</span></button></p>
<div class="delete-tool-tip" style="display: none;">
<p> ਸਾਰ੠ਦà©à¨à©<br />
 <span class="delete bookmarkdelete"><br />
 ਹà¨à¨¾à¨à¨£à¨¾<br />
 </span></div>
</div>
</div>
<div class="right"></div>
</div>
<div class="spliter pt-0 mb-0 print-hide"></div>
<div class="article-ad two-side text-ad print-hide">
<div class="ad-text" id="artproduct2" style="display: none;"></div>
</div>
<p><script data-cfasync="false">var totalPcount = document.querySelectorAll(".articlebodycontent>.schemaDiv>p")
if(totalPcount.length > 1)
 insertElementEnd(totalPcount[1],createElementScript("div","","artmeterpv"))
else
 insertElementbegin(document.querySelector(".articlebodycontent .schemaDiv"),createElementScript("div","","artmeterpv"))
</script></p>
<div class="d-none d-lg-block d-xl-block"><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (isDeviceEnabled("large")) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead middleonead", "Desktop_AT_Mid01", minHeight: '90px'));
 insertElementEnd(totalPcount[1 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid01, publisher: The Hindu --></p>
<div id="Desktop_AT_Mid01" class="dfp-ad articleinlinead middleonead" data-devicetype="large" style=" minHeight: ‘90px’" data-unit="/22390678/TH_Desktop_AT_Mid01" data-size="[728, 90]"></div>
<p><script data-cfasync="false"> userIdentify.then(function() if(isDeviceEnabled("large") && isNonSubcribedUser()) googletag.cmd.push(function() googletag.display('Desktop_AT_Mid01');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid01, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (isDeviceEnabled("large")) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "Desktop_Inarticle_1x1", minHeight: '250px'));
 insertElementEnd(totalPcount[3 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/Hindu_Desktop_Inarticle_1x1, publisher: The Hindu --></p>
<div id="Desktop_Inarticle_1x1" class="dfp-ad articleinlinead" data-devicetype="large" style=" minHeight: ‘250px’" data-unit="/22390678/Hindu_Desktop_Inarticle_1x1" data-size="[1, 1]"></div>
<p><script data-cfasync="false"> userIdentify.then(function() if(isDeviceEnabled("large") && isNonSubcribedUser()) googletag.cmd.push(function() googletag.display('Desktop_Inarticle_1x1');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/Hindu_Desktop_Inarticle_1x1, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("large") && Number.isInteger(6) && totalPcount.length >= (5 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "Desktop_AT_Mid02", minHeight: '90px'));
 insertElementEnd(totalPcount[6 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid02, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(6) && totalPcount.length >= (5 + 3)) if (isDeviceEnabled("large")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_Desktop_AT_Mid02', [728, 90], 'Desktop_AT_Mid02').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() if (isDeviceEnabled("large") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(6) && totalPcount.length >= (5 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('Desktop_AT_Mid02');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid02, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("large") && Number.isInteger(9) && totalPcount.length >= (8 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "Desktop_AT_Mid03", minHeight: '90px'));
 insertElementEnd(totalPcount[9 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid03, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(9) && totalPcount.length >= (8 + 3)) if (isDeviceEnabled("large")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_Desktop_AT_Mid03', [728, 90], 'Desktop_AT_Mid03').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() if (isDeviceEnabled("large") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(9) && totalPcount.length >= (8 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('Desktop_AT_Mid03');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid03, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("large") && Number.isInteger(12) && totalPcount.length >= (11 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "Desktop_AT_Mid04", minHeight: '90px'));
 insertElementEnd(totalPcount[12 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid04, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(12) && totalPcount.length >= (11 + 3)) if (isDeviceEnabled("large")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_Desktop_AT_Mid04', [728, 90], 'Desktop_AT_Mid04').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() if (isDeviceEnabled("large") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(12) && totalPcount.length >= (11 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('Desktop_AT_Mid04');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid04, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("large") && Number.isInteger(15) && totalPcount.length >= (14 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "Desktop_AT_Mid05", minHeight: '90px'));
 insertElementEnd(totalPcount[15 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid05, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(15) && totalPcount.length >= (14 + 3)) if (isDeviceEnabled("large")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_Desktop_AT_Mid05', [728, 90], 'Desktop_AT_Mid05').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() if (isDeviceEnabled("large") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(15) && totalPcount.length >= (14 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('Desktop_AT_Mid05');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid05, publisher: The Hindu --></div>
<div class="d-block d-sm-none "><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (isDeviceEnabled("small")) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "MWeb_AT_Middle01", minHeight: '330px'));
 insertElementEnd(totalPcount[1 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle01, publisher: The Hindu --></p>
<div id="MWeb_AT_Middle01" class="dfp-ad articleinlinead" data-devicetype="small" style=" minHeight: ‘330px’" data-unit="/22390678/TH_MWeb_AT_Middle01" data-size="[[300,250],[336,280],[200,200],[250,250],[300,300]]"></div>
<p><script data-cfasync="false"> userIdentify.then(function() if(isDeviceEnabled("small") && isNonSubcribedUser()) googletag.cmd.push(function() googletag.display('MWeb_AT_Middle01');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle01, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (isDeviceEnabled("small")) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad ", "Mweb_AT_Bottom01", minHeight: '330px'));
 insertElementEnd(totalPcount[3 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_Mweb_AT_Bottom01, publisher: The Hindu --></p>
<div id="Mweb_AT_Bottom01" class="dfp-ad " data-devicetype="small" style=" minHeight: ‘330px’" data-unit="/22390678/TH_Mweb_AT_Bottom01" data-size="[[300,250],[336,280],[200,200],[250,250],[300,300]]"></div>
<p><script data-cfasync="false"> userIdentify.then(function() if(isDeviceEnabled("small") && isNonSubcribedUser()) googletag.cmd.push(function() googletag.display('Mweb_AT_Bottom01');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_Mweb_AT_Bottom01, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("small") && Number.isInteger(6) && totalPcount.length >= (5 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "MWeb_AT_Middle02", minHeight: '330px'));
 insertElementEnd(totalPcount[6 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle02, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(6) && totalPcount.length >= (5 + 3)) if (isDeviceEnabled("small")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_MWeb_AT_Middle02', [[300,250],[336,280],[200,200],[250,250],[300,300]], 'MWeb_AT_Middle02').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() if (isDeviceEnabled("small") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(6) && totalPcount.length >= (5 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('MWeb_AT_Middle02');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle02, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("small") && Number.isInteger(9) && totalPcount.length >= (8 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "MWeb_AT_Middle03", minHeight: '330px'));
 insertElementEnd(totalPcount[9 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle03, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(9) && totalPcount.length >= (8 + 3)) if (isDeviceEnabled("small")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_MWeb_AT_Middle03', [[300,250],[336,280],[200,200],[250,250],[300,300]], 'MWeb_AT_Middle03').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() if (isDeviceEnabled("small") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(9) && totalPcount.length >= (8 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('MWeb_AT_Middle03');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle03, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("small") && Number.isInteger(12) && totalPcount.length >= (11 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "MWeb_AT_Middle04", minHeight: '330px'));
 insertElementEnd(totalPcount[12 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle04, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(12) && totalPcount.length >= (11 + 3)) if (isDeviceEnabled("small")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_MWeb_AT_Middle04', [[300,250],[336,280],[200,200],[250,250],[300,300]], 'MWeb_AT_Middle04').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() if (isDeviceEnabled("small") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(12) && totalPcount.length >= (11 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('MWeb_AT_Middle04');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle04, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("small") && Number.isInteger(15) && totalPcount.length >= (14 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "MWeb_AT_Middle05", minHeight: '330px'));
 insertElementEnd(totalPcount[15 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle05, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(15) && totalPcount.length >= (14 + 3)) if (isDeviceEnabled("small")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_MWeb_AT_Middle05', [[300,250],[336,280],[200,200],[250,250],[300,300]], 'MWeb_AT_Middle05').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() if (isDeviceEnabled("small") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(15) && totalPcount.length >= (14 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('MWeb_AT_Middle05');
 );
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle05, publisher: The Hindu --></div>
</div>
<p><script async src="https://platform.twitter.com/widgets.js" charset="utf-8"></script></p>

ਜਵਾਬ ਸ਼ੀਟਾਂ ਦਾ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ, ਫੀਸ-ਐਨ-ਪੋਰਟਲ ਮੁਫਤ ਖੁਲਾਸਾ ਅਜੇ ਵੀ ਸੀਬੀਐਸਈ ਓਐਸਐਮ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ?

