<h2 class="sub-title">ਵਧ ਰਹ੠ਹਵਾ ਪà©à¨°à¨¦à©à¨¸à¨¼à¨£ ਦ੠ਵਿà¨à¨à¨¾à¨°, ਵਾਤਾਵਰਣ ਦ੠ਠਧਿà¨à¨¾à¨°à¨¾à¨ ਨà©à©° à¨à©à¨µà¨¨ ਦ੠ਠਧਿà¨à¨¾à¨° ਨਾਲ à¨à©à©à¨¨ ਵਾਲà©à¨à¨ à¨à¨¾à¨¨à©à©°à¨¨à© ਵਿà¨à¨à¨¿à¨à¨µà¨¾à¨ ਠਤ੠ਰਾਠਦ੠à¨à¨¼à¨¿à©°à¨®à©à¨µà¨¾à¨°à© &#8216;ਤ੠à¨à¨¼à©à¨° ਦਿੰਦ੠ਹà©à¨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸà©à¨°à©±à¨à¨¿à¨ ਨà©à©° ਲਾà¨à© à¨à¨°à¨¨ ਲਠਸੰਵਿਧਾਨਠਵਿਵਸਥਾਵਾਠਨà©à©° ਸਪੱਸ਼ਠà¨à¨°à¨¨à¨¾ ਸਮà©à¨ ਦ੠ਲà©à© ਹà©à¥¤ </h2>
<p></p>
<div id="content-body-70425821" class="articlebodycontent col-xl-9 col-lg-12 col-md-12 col-sm-12 col-12">
<div class="schemaDiv" id="schemaDiv" itemprop="articleBody">
<p><span class="drop-caps">ਸà©</span>à¨à©à¨ ਸਰਦà©à¨à¨ ਵਿੱਠਰਾਸ਼à¨à¨°à© ਰਾà¨à¨§à¨¾à¨¨à© ਸੰà¨à¨£à© ਧà©à©°à¨à¨ ਠਤ੠ਬà©à¨°à© ਤਰà©à¨¹à¨¾à¨ à¨à©±à¨ ਹਵਾ ਦ੠à¨à©à¨£à¨µà©±à¨¤à¨¾ ਨਾਲ à¨à¨¾à¨à¨¦à© ਹà©, à¨à© ਸ਼ਹਿਰ ਨà©à©° ਠਧਰੰਠà¨à¨° ਦਿੰਦ੠ਹ੠ਠਤ੠à¨à©°à¨à©à¨° ਸਿਹਤ à¨à©à¨£à©à¨¤à©à¨à¨ ਪà©à¨¦à¨¾ à¨à¨°à¨¦à© ਹà©à¥¤ ਦਿੱਲ੠ਸਰà¨à¨¾à¨° ਠਤ੠ਸਿੱà¨à¨¿à¨ ਡਾà¨à¨°à©à¨à¨à©à¨°à©à¨ ਦà©à¨à¨°à¨¾ à¨à©à¨°à¨®à¨µà¨¾à¨° à¨à¨° ਤà©à¨ à¨à©°à¨® ਨà©à©° ਯà¨à©à¨¨à© ਬਣਾà¨à¨£ ਠਤ੠ਸà¨à©à¨²à¨¾à¨ ਵਿੱਠਹਾà¨à¨¬à©à¨°à¨¿à¨¡ ਮà©à¨¡ ਵਿੱਠà¨à¨²à¨¾à¨¸à¨¾à¨ à¨à¨²à¨¾à¨à¨£ ਦ੠ਨਿਰਦà©à¨¸à¨¼ à¨à¨¼à¨¿à¨à¨¦à¨¾ ਰਾਹਤ ਨਹà©à¨ ਦਿੰਦà©, à¨à¨¿à¨à¨à¨à¨¿ ਸੰà¨à¨¾à¨µà© ਸਿਹਤ à¨à¨¤à¨°à© ਦਿੱਲ੠ਵਾਸà©à¨à¨ ਠਤ੠ਰਾਸ਼à¨à¨°à© ਰਾà¨à¨§à¨¾à¨¨à© à¨à©à¨¤à¨° (NCR) à¨à¨¼à¨¿à¨²à©à¨¹à¨¿à¨à¨ ਵਿੱਠਰਹਿਣ ਵਾਲ੠ਲà©à¨à¨¾à¨ ਨà©à©° ਪà©à¨°à©à¨¸à¨¼à¨¾à¨¨ à¨à¨°à¨¦à© ਰਹਿੰਦ੠ਹਨ। </p>
<p>ਹਵਾ ਪà©à¨°à¨¦à©à¨¸à¨¼à¨£ ਦ੠à¨à©à¨ ਮà©à©±à¨ à¨à¨¾à¨°à¨¨à¨¾à¨ ਵਿੱਠà¨à©à¨µà¨¿à¨ à¨à©°à¨§à¨¨, à¨à¨µà¨¾à¨à¨¾à¨, à¨à¨¦à¨¯à©à¨à¨¿à¨ ਪà©à¨°à¨à¨¿à¨°à¨¿à¨à¨µà¨¾à¨, ਰਹਿੰਦ-à¨à©à©°à¨¹à¨¦ ਪà©à¨°à¨¬à©°à¨§à¨¨, ਢਾਹà©à¨£ ਠਤ੠à¨à©à¨¤à©à¨¬à¨¾à©à© ਨà©à©° ਸਾà©à¨¨à¨¾ ਸ਼ਾਮਲ ਹà©à¥¤ ਹਾਲਾà¨à¨à¨¿, à¨à¨£ à¨à¨¨à©à¨¹à¨¾à¨ ਸਾਰਿà¨à¨ ਵਿੱà¨à©à¨ ਸਠਤà©à¨ à¨à¨¾à¨¤à¨ ਹਨ, à¨à© à¨à¨¿ ਸà¨à©à¨°à©à¨, ਦਿਲ ਠਤ੠ਫà©à¨«à©à¨¿à¨à¨ ਦà©à¨à¨ ਬਿਮਾਰà©à¨à¨ ਵਰà¨à© ਵੱਡ੠ਸਿਹਤ à¨à¨¤à¨°à© ਦਾ à¨à¨¾à¨°à¨¨ ਬਣਦ੠ਹਨ, ਹਰ ਸਾਲ ਵੱਡ੠à¨à¨¿à¨£à¨¤à© ਵਿੱਠਲà©à¨à¨¾à¨ ਦ੠ਮà©à¨¤ ਹ੠à¨à¨¾à¨à¨¦à© ਹà©à¥¤ </p>
<h4 class="sub_head">à¨à¨£à¨¾à¨ ਦ੠à¨à©°à¨à©à¨°à¨¤à¨¾</h4>
<p>à¨à¨£ ਪਦਾਰਥ à¨à©à¨£à¨µà©±à¨¤à¨¾ ਨਿਯਮਾਠਦ੠à¨à¨¦à©à¨¸à¨¼ ਲਠਪਰਿà¨à¨¾à¨¸à¨¼à¨¿à¨¤ à¨à©à¨¤à© à¨à¨ ਹਨ। 10 ਮਾà¨à¨à¨°à©à¨¨ à¨à¨¾à¨ à¨à¨¸ ਤà©à¨ à¨à©±à¨ ਵਿà¨à¨¸ ਵਾਲ੠à¨à¨£ (PM 10) ਸਾਹ ਰਾਹà©à¨ ਸਰà©à¨° ਵਿੱਠਦਾà¨à¨² ਹ੠ਸà¨à¨¦à© ਹਨ ਠਤ੠ਸਿਹਤ ਦ੠ਮਾà©à© ਪà©à¨°à¨à¨¾à¨µà¨¾à¨ ਦਾ à¨à¨¾à¨°à¨¨ ਬਣ ਸà¨à¨¦à© ਹਨ। ਦà©à¨à© ਪਾਸà©, ਬਰà©à¨ à¨à¨£à¨¾à¨ ਵਿੱਠ2.5 ਮਾà¨à¨à¨°à©à¨¨ (PM2.5) ਤà©à¨ à¨à©±à¨ ਵਿà¨à¨¸ ਵਾਲ੠à¨à¨£ ਸ਼ਾਮਲ ਹà©à©°à¨¦à© ਹਨ। ਡà©à¨à¨¼à¨² ਦ੠à¨à¨²à¨£ ਤà©à¨ ਨਿà¨à¨²à¨£ ਵਾਲ੠à¨à¨£, à¨à¨¿à¨¨à©à¨¹à¨¾à¨ ਨà©à©° DPM (ਡà©à¨à¨¼à¨² ਪਾਰà¨à©à¨à©à¨²à©à¨ ਮà©à¨à¨°) à¨à¨¿à¨¹à¨¾ à¨à¨¾à¨à¨¦à¨¾ ਹà©, à¨à¨¼à¨¿à¨à¨¦à¨¾à¨¤à¨° à¨à¨à¨¾à¨° ਵਿੱਠ1 ਮਾà¨à¨à¨°à©à¨¨ ਤà©à¨ à¨à©±à¨ ਹà©à©°à¨¦à© ਹਨ ਠਤ੠PM2.5 ਦ੠à¨à©±à¨ à¨à¨ª-ਸ਼à©à¨°à©à¨£à© ਬਣਾà¨à¨à¨¦à© ਹਨ। à¨à¨¹ ਬੱà¨à¨¿à¨à¨ ਦ੠ਸਿਹਤ ਲਠਵ੠à¨à©°à¨à©à¨° à¨à¨¤à¨°à¨¾ ਪà©à¨¦à¨¾ à¨à¨°à¨¦à© ਹਨ। à¨à¨¸ ਸੰਦਰਠਵਿੱà¨, à¨à¨®à¨¿à¨¸à¨¼à¨¨ ਫਾਰ à¨à¨ ਰ à¨à©à¨à¨²à¨¿à¨à© ਮà©à¨¨à©à¨à¨®à©à¨à¨ (CAQM) ਨ੠à¨à©à¨°à©à¨¡à¨¡ ਰਿਸਪਾà¨à¨¸ à¨à¨à¨¸à¨¼à¨¨ ਪਲਾਨ (GRAP) ਵਿੱਠਸà©à¨§ à¨à©à¨¤à© ਹ੠ਠਤ੠ਯà©à¨à¨¨à¨¾ ਦ੠ਫà©à¨à¨¼ 3 ਠਤ੠4 ਦ੠ਤਹਿਤ ਦਿੱਲ੠ਠਤ੠NCR à¨à¨¼à¨¿à¨²à©à¨¹à¨¿à¨à¨ ਵਿੱਠਸà¨à©à¨²à¨¾à¨ ਨà©à©° ਬੰਦ à¨à¨°à¨¨à¨¾ ਲਾà¨à¨¼à¨®à© à¨à©à¨¤à¨¾ ਹà©à¥¤ ਪਹਿਲਾà¨, à¨à¨¨à©à¨¹à¨¾à¨ à¨à¨ªà¨¾à¨µà¨¾à¨ ਨà©à©° ਲਾà¨à© à¨à¨°à¨¨ ਦਾ ਫà©à¨¸à¨²à¨¾ ਰਾਠਸਰà¨à¨¾à¨° ਦ੠ਠà¨à¨¼à¨¤à¨¿à¨à¨° &#8216;ਤ੠ਸà©à¥¤ ਨਾਲ ਹà©, à¨à©à¨à¨°à¨à¨ªà© ਦ੠ਫà©à¨à¨¼ 3 ਦ੠ਤਹਿਤ à¨à©±à¨ ਵਾਧ੠ਨਿਰਦà©à¨¸à¨¼ ਦ੠ਰà©à¨ª ਵਿੱà¨, ਰਾਠਸਰà¨à¨¾à¨°à¨¾à¨ ਨà©à©° ਹà©à¨£ ਦਿੱਲ੠ਠਤ੠à¨à¨¨à¨¸à©à¨à¨° à¨à¨¼à¨¿à¨²à©à¨¹à¨¿à¨à¨ ਵਿੱਠà¨à¨¨à¨¤à¨ ਦਫਤਰਾਠਠਤ੠ਮਿà¨à¨à¨¸à¨ªà¨² ਸੰਸਥਾਵਾਠਦ੠ਸਮà©à¨ ਵਿੱਠਬਦਲਾਠà¨à¨°à¨¨à¨¾ ਹà©à¨µà©à¨à¨¾à¥¤</p>
<h4 class="sub_head">ਸੰਵਿਧਾਨਠਵਿਵਸਥਾਵਾà¨</h4>
<p>ਹਾਲਾà¨à¨à¨¿ ਮà©à¨² ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਠਵਾਤਾਵਰਣ ਦ੠ਸà©à¨°à©±à¨à¨¿à¨ ਲਠà¨à¨¿à¨¸à© à¨à¨ªà¨¬à©°à¨§ ਦਾ à¨à¨¼à¨¿à¨à¨° ਨਹà©à¨ ਸà©, ਪਰ à¨à©à¨¦à¨°à¨¤à© ਨਿà¨à¨ ਠਤ੠à¨à©à¨¦à¨°à¨¤ ਦ੠ਸà©à¨°à©±à¨à¨¿à¨ ਦà©à¨à¨ ਧਾਰਨਾਵਾਠਪà©à¨°à© ਸੰਵਿਧਾਨਠਯà©à¨à¨¨à¨¾ ਵਿੱਠਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। à¨à¨¸à© ਲਠਸà©à¨ªà¨°à©à¨® à¨à©à¨°à¨ ਨ੠ਸ਼ਾਬਦਿਠਵਿà¨à¨à¨¿à¨ ਰਾਹà©à¨ ਰਾਠਦਿੱਤ੠à¨à¨¿ ਸਵੱਠਵਾਤਾਵਰਣ ਨà©à©° ਧਾਰਾ 21 ਤਹਿਤ à¨à©à¨µà¨¨ ਦ੠ਠਰਥਾਠਵਿੱਠਸ਼ਾਮਲ à¨à©à¨¤à¨¾ à¨à¨¾à¨µà©à¨à¨¾à¥¤ <i>ਮà©à¨¨à¨à¨¾ à¨à¨¾à¨à¨§à© ਬਨਾਮ à¨à¨¾à¨°à¨¤ ਸੰà¨, 1978</i>, </p>
<p>ਹਾਲਾà¨à¨à¨¿, ਪਿà¨à¨²à© ਸਾਲਾਠਦà©à¨°à¨¾à¨¨, à¨à¨¾à¨¸ ਤà©à¨° &#8216;ਤ੠ਵਾਤਾਵਰਣ ਦ੠ਸà©à¨°à©±à¨à¨¿à¨ ਠਤ੠à¨à¨¿à¨à¨¾à¨ ਵਿà¨à¨¾à¨¸ ਲਠਢà©à¨à¨µà©à¨ ਸà©à¨°à©±à¨à¨¿à¨ à¨à¨ªà¨¾à¨µà¨¾à¨ ਲਠਵਧਦà©à¨à¨ ਮੰà¨à¨¾à¨ ਦ੠ਬਾਠਦ, à¨à¨¾à¨°à¨¤ ਨ੠ਠà¨à¨¿à¨¹à©à¨à¨ ਨà©à¨¤à©à¨à¨ ਠਪਣਾà¨à¨à¨ ਹਨ à¨à¨¿à¨¨à©à¨¹à¨¾à¨ ਲਠਢà©à¨à¨µà©à¨ ਠਤ੠ਪà©à¨°à¨à¨¾à¨µà¨¸à¨¼à¨¾à¨²à© ਸੰਵਿਧਾਨਠਪà©à¨°à¨¬à©°à¨§à¨¾à¨ ਦ੠ਲà©à© ਹà©à©°à¨¦à© ਹà©à¥¤ à¨à¨¸ ਦ੠ਨਤà©à¨à© ਵà¨à©à¨ ਧਾਰਾ 48A ਠਤ੠51A(g) ਨà©à©° à¨à©à¨°à¨®à¨µà¨¾à¨° ਰਾਠਠਤ੠ਨਾà¨à¨°à¨¿à¨à¨¾à¨ ਦà©à¨à¨ à¨à¨¼à¨¿à©°à¨®à©à¨µà¨¾à¨°à©à¨à¨ ਵà¨à©à¨ ਸ਼ਾਮਲ à¨à©à¨¤à¨¾ à¨à¨¿à¨à¥¤ ਧਾਰਾ 48ਠਦਾ à¨à©±à¨ ਮਹੱਤਵਪà©à¨°à¨¨ ਪਹਿਲ੠à¨à¨¹ ਹ੠à¨à¨¿ ਸੰਵਿਧਾਨ à¨à©à¨¤à©à¨¬à¨¾à©à© ਠਤ੠ਵਾਤਾਵਰਣ ਨà©à©° à¨à©±à¨ ਦà©à¨à© ਦ੠ਠਨà©à¨à©à¨² ਬਣਾà¨à¨£ ਦਾ à¨à¨°à¨¾à¨¦à¨¾ ਰੱà¨à¨¦à¨¾ ਹà©à¥¤ ਵਿੱਠ<i>ਸà©à¨à¨¾à¨¸à¨¼ à¨à©à¨®à¨¾à¨° ਬਨਾਮ ਬਿਹਾਰ ਰਾà¨</i>, <i>1991</i>ਸà©à¨ªà¨°à©à¨® à¨à©à¨°à¨ ਨ੠ਧਾਰਾ 21 ਦ੠ਨਾਲ ਧਾਰਾ 48ਠਠਤ੠51à¨(à¨à©) ਨà©à©° ਪà©à©à¨¹à¨¿à¨ ਠਤ੠à¨à¨¿à¨¹à¨¾ à¨à¨¿ ਰਾਠਸੰਵਿਧਾਨਠਤà©à¨° &#8216;ਤ੠ਵਾਤਾਵਰਣ ਦ੠ਸà©à¨°à©±à¨à¨¿à¨ ਠਤ੠ਸà©à¨§à¨¾à¨° ਲਠà¨à¨¦à¨® à¨à©à©±à¨à¨£ ਲਠਪਾਬੰਦ ਹ੠ਤਾਠà¨à© ਹਰ ਨਾà¨à¨°à¨¿à¨ ਪà©à¨°à¨¦à©à¨¸à¨¼à¨£ ਮà©à¨à¨¤ ਹਵਾ ਠਤ੠ਪਾਣ੠ਦ੠à¨à¨ªà¨£à© ਠਧਿà¨à¨¾à¨° ਦਾ à¨à¨¨à©°à¨¦ ਲ੠ਸà¨à©, à¨à© à¨à¨¿ à¨à©±à¨ ਠਰਥਪà©à¨°à¨¨ à¨à©à¨µà¨¨ ਲਠà¨à¨¼à¨°à©à¨°à© ਹà©à¥¤</p>
<p>ਹਾਲਾà¨à¨à¨¿, 1980 ਦ੠ਦਹਾà¨à© ਦ੠ਮੱਧ ਤà©à¨, ਵਧ ਰਹ੠ਨਿੱà¨à©à¨à¨°à¨¨ ਠਤ੠à¨à¨°à¨¥à¨¿à¨ à¨à¨¦à¨¾à¨°à©à¨à¨°à¨¨ ਨ੠ਵੱਡ੠ਪੱਧਰ &#8216;ਤ੠ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਠਵਿà¨à¨¾à© ਪà©à¨¦à¨¾ à¨à©à¨¤à¨¾ ਹ੠à¨à¨¿à¨¸ ਨਾਲ ਨਿà¨à¨à¨ªà¨¾à¨²à¨¿à¨à¨¾ ਨà©à©° à¨à¨°à¨¥à¨¿à¨ ਵਿà¨à¨¾à¨¸ ਠਤ੠ਵਾਤਾਵਰਣ ਸà©à¨°à©±à¨à¨¿à¨ ਵਿà¨à¨à¨¾à¨° ਸੰਤà©à¨²à¨¨ ਬਣਾà¨à¨£ ਲਠਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦà©à¨¸à¨¼ ਪà©à¨°à¨¦à¨¾à¨¨ à¨à¨°à¨¨ ਲਠà¨à¨¦à¨® à¨à©à©±à¨à¨£ ਲਠਠà¨à¨µà¨¾à¨ à¨à©à¨¤à© à¨à¨ ਹà©à¥¤ à¨à¨® ਤà©à¨° &#8216;ਤ੠ਸਮਾà¨à¨¿à¨ à¨à¨²à¨¾à¨ ਠਤ੠à¨à¨¾à¨¸ ਤà©à¨° &#8216;ਤ੠ਵਾਤਾਵਰਣ ਸà©à¨°à©±à¨à¨¿à¨ ਪà©à¨°à¨¤à© ਨਿà¨à¨à¨ªà¨¾à¨²à¨¿à¨à¨¾ ਦ੠ਵà¨à¨¨à¨¬à©±à¨§à¨¤à¨¾ ਦ੠ਨਤà©à¨à© ਵà¨à©à¨ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦ੠ਠਨà©à¨à©à¨¦ 32 ਠਤ੠226 ਦ੠ਤਹਿਤ à¨à¨¨à¨¤à¨ ਹਿੱਤ ਮà©à¨à©±à¨¦à¨®à© (ਪà©à¨à¨à¨à¨²) ਦ੠ਸਮਾà¨à¨¿à¨ ਠਤ੠ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਿà¨à¨ ਲਠà¨à©±à¨ ਸਾਧਨ ਵà¨à©à¨ ਨਵà©à¨¨à¨¤à¨¾à¨à¨¾à¨°à© ਵਰਤà©à¨ ਹà©à¨ ਹà©à¥¤</p>
<p>à¨à¨¸ ਤà©à¨ à¨à¨²à¨¾à¨µà¨¾, ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵ੠à¨à¨²à¨¿à¨à¨£à¨à¨¾à¨°à© ਰਾਠਦ੠ਤੱਤਾਠਵਿੱà¨à©à¨ à¨à©±à¨ ਹà©à¥¤ ਵਾਤਾਵਰਣ (ਸà©à¨°à©±à¨à¨¿à¨) à¨à¨à¨, 1986 ਦ੠ਸà©à¨à¨¸à¨¼à¨¨ 2(à¨) ਦ੠ਤਹਿਤ, &#8216;ਵਾਤਾਵਰਨ&#8217; ਵਿੱਠਪਾਣà©, ਹਵਾ ਠਤ੠à¨à¨¼à¨®à©à¨¨ ਠਤ੠à¨à¨¹à¨¨à¨¾à¨ ਤਿੰਨਾਠਠਤ੠ਮਨà©à©±à¨à¨¾à¨, ਹà©à¨° à¨à©à¨µà¨¿à¨¤ à¨à©à¨µà¨¾à¨, ਪà©à¨¦à¨¿à¨à¨, ਸà©à¨à¨® à¨à©à¨µà¨¾à¨ ਠਤ੠ਸੰਪਤ੠ਵਿà¨à¨à¨¾à¨° ਮà©à¨à©à¨¦ à¨à¨ªà¨¸à© ਸਬੰਧ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬਿਮਾਰ੠ਠਤ੠ਲਾਠਦ੠à¨à¨¤à¨°à© ਤà©à¨ ਮà©à¨à¨¤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਠਰਹਿਣ ਦਾ ਠਧਿà¨à¨¾à¨° ਮਨà©à©±à¨à© ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ à¨à©à¨£ ਦ੠ਠਧਿà¨à¨¾à¨° ਦਾ à¨à©±à¨ ਮਹੱਤਵਪà©à¨°à¨£ à¨à©à¨£ ਹà©à¥¤ </p>
<p>ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਠਰਹਿਣ ਦ੠ਠਧਿà¨à¨¾à¨° ਨà©à©° ਸਠਤà©à¨ ਪਹਿਲਾਠਸੰਵਿਧਾਨ ਦ੠ਧਾਰਾ 21 ਦ੠ਹਿੱਸ੠ਵà¨à©à¨ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤ੠à¨à¨ ਸà©à¥¤ <i>ਸà©à¨à¨à¨° ਫਾਰ ਰà©à¨°à¨² ਲਿà¨à©à¨à©à¨¸à¨¼à¨¨ à¨à¨à¨¡ à¨à©°à¨à¨¾à¨à¨à¨²à¨®à©à¨à¨ ਬਨਾਮ ਯà©à¨ªà© ਰਾà¨</i>, <i>1985</i>1987 ਵਿੱਠਸà©à¨ªà¨°à©à¨® à¨à©à¨°à¨ ਵਿੱਠà¨à¨ <i>à¨à¨® ਸ੠ਮਹਿਤਾ ਬਨਾਮ à¨à¨¾à¨°à¨¤ ਯà©à¨¨à©à¨ ਨ </i>ਪà©à¨°à¨¦à©à¨¸à¨¼à¨£ ਰਹਿਤ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਠਰਹਿਣ ਦ੠ਠਧਿà¨à¨¾à¨° ਨà©à©° ਸੰਵਿਧਾਨ ਦ੠ਧਾਰਾ 21 ਦ੠ਤਹਿਤ à¨à©à¨µà¨¨ ਦ੠ਮà©à¨²à¨¿à¨ ਠਧਿà¨à¨¾à¨° ਦਾ à¨à©±à¨ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਠà¨à¨¿à¨ ਹà©à¥¤</p>
<h4 class="sub_head">à¨à¨«à¨¼à¨¤à¨¾à¨ ਠਤ੠ਵਾਤਾਵਰਨ ਸà©à¨°à©±à¨à¨¿à¨ </h4>
<p>à¨à¨«à¨¼à¨¤à¨¾à¨ ਠਤ੠à¨à¨«à¨¼à¨¤à¨¾à¨ ਦ੠ਦà©à¨°à¨¾à¨¨, à¨à¨¾à¨µà©à¨ à¨à©à¨¦à¨°à¨¤à© ਹà©à¨µà© à¨à¨¾à¨ ਮਨà©à©±à¨ ਦà©à¨à¨°à¨¾, ਵਾਤਾਵਰਣ ਦ੠ਰੱà¨à¨¿à¨ ਦਾ ਮà©à©±à¨¦à¨¾ ਵਧà©à¨°à© ਮਹੱਤਵ ਰੱà¨à¨¦à¨¾ ਹà©à¥¤ à¨à¨²à©à¨ ਮ à¨à©à¨¸ ਲà©à¨ à¨à©à¨¸ ਵਰà¨à© à¨à¨¤à¨°à¨¨à¨¾à¨ ਪਦਾਰਥਾਠਦ੠ਸà¨à©à¨°à©à¨, ਲà©à¨ à¨à¨¾à¨ ਵਰਤà©à¨ ਤà©à¨ ਪà©à¨¦à¨¾ ਹà©à¨£ ਵਾਲà©à¨à¨ à¨à¨«à¨¼à¨¤à¨¾à¨ ਲਠ&#8216;ਪà©à¨°à© à¨à¨¼à¨¿à©°à¨®à©à¨µà¨¾à¨°à©&#8217; ਦ੠ਧਾਰਨਾ ਪà©à¨¸à¨¼ à¨à©à¨¤à© à¨à¨ ਸà©à¥¤ ਹਾਲਾà¨à¨à¨¿ ਸà¨à¨¤ ਦà©à¨£à¨¦à¨¾à¨°à© à¨à¨¹ ਸੰà¨à¨²à¨ª ਹ੠à¨à© à¨à¨¿à¨¸à© à¨à¨¾à¨°à¨µà¨¾à¨ ਦ੠ਨਤà©à¨à¨¿à¨à¨ ਲਠਬà¨à¨¾à¨ ਪੱਠਨà©à©° à¨à¨¼à¨¿à©°à¨®à©à¨µà¨¾à¨° ਬਣਾà¨à¨à¨¦à¨¾ ਹ੠à¨à¨¾à¨µà©à¨ à¨à¨¹ ਨà©à¨à¨¸à¨¾à¨¨ ਪਹà©à©°à¨à¨¾à¨à¨£ ਦਾ à¨à¨°à¨¾à¨¦à¨¾ ਨਹà©à¨ ਰੱà¨à¨¦à¨¾ ਸ੠à¨à¨¾à¨ à¨à©à¨ à¨à¨¸à©à¨° ਨਹà©à¨ ਸà©, ਪà©à¨°à¨¨ ਦà©à¨£à¨¦à¨¾à¨°à© ਨà©à¨à¨¸ à¨à¨¾à¨ ਲਾਪਰਵਾਹ੠ਦ੠ਪਰਵਾਹ à¨à©à¨¤à© ਬਿਨਾਠà¨à¨¿à¨¸à© ਪਾਰà¨à© &#8216;ਤ੠ਹà©à¨ ਨà©à¨à¨¸à¨¾à¨¨ ਲਠà¨à¨¾à¨¨à©à©°à¨¨à© à¨à¨¼à¨¿à©°à¨®à©à¨µà¨¾à¨°à© ਥà©à¨ªà¨£à¨¾ ਹà©, ਪਰ à¨à©à¨ ਠਪਵਾਦਾਠਦ੠ਨਾਲ। à¨à¨¸ ਤà©à¨ à¨à¨²à¨¾à¨µà¨¾, ਠਪਰਾਧਿਠਠਤ੠ਸਿਵਲ à¨à¨¾à¨¨à©à©°à¨¨ ਦà©à¨µà¨¾à¨ ਵਿੱਠਸà¨à¨¼à¨¤ à¨à¨¼à¨¿à©°à¨®à©à¨µà¨¾à¨°à© ਵਰਤ੠à¨à¨¾à¨à¨¦à© ਹà©à¥¤ </p>
<p>ਦ੠ਹà©à¨° ਸਿਧਾà¨à¨¤ à¨à© ਵਾਤਾਵਰਣ ਨà©à©° ਪà©à¨°à¨à¨¾à¨µà¨¿à¨¤ à¨à¨°à¨¨ ਵਾਲà©à¨à¨ à¨à¨«à¨¼à¨¤à¨¾à¨ ਦ੠ਮਾਮਲਿà¨à¨ ਵਿੱਠਮਹੱਤਵ ਰੱà¨à¨¦à© ਹਨ, ਵਿੱਠ&#8216;ਸਾਵਧਾਨ੠ਸਿਧਾà¨à¨¤&#8217; ਠਤ੠&#8216;ਪà©à¨°à¨¦à©à¨¸à¨¼à¨ à¨à©à¨à¨¤à¨¾à¨¨ ਸਿਧਾà¨à¨¤&#8217; ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। à¨à¨¨à©à¨¹à¨¾à¨ ਧਾਰਨਾਵਾਠਦ੠ਵਿà¨à¨à¨¿à¨ à¨à©à¨¤à© à¨à¨ ਸ੠<i>ਵà©à¨²à©à¨° ਸਿà¨à©à¨à¨¼à¨¨ ਵà©à¨²à¨«à©à¨ ਰ ਫà©à¨°à¨® ਬਨਾਮ à¨à¨¾à¨°à¨¤ ਯà©à¨¨à©à¨ ਨ, 1996</i>ਸਾਵਧਾਨ੠ਸਿਧਾà¨à¨¤ à¨à©±à¨ ਪਹà©à©°à¨ ਹ੠à¨à¨¿à¨¸ ਵਿੱਠਰਾà¨à¨¾à¨ ਨà©à©° ਸਾਵਧਾਨ੠ਦ੠à¨à¨ªà¨¾à¨ ਠਪਣਾà¨à¨£à© à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à© ਹਨ à¨à¨¦à©à¨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨà©à©° à¨à©°à¨à©à¨° à¨à¨¼à¨¤à¨°à© ਹà©à©°à¨¦à© ਹਨ, ਸੰਯà©à¨à¨¤ ਰਾਸ਼à¨à¨° ਦ੠ਠਨà©à¨¸à¨¾à¨°, à¨à¨¸ ਸਿਧਾà¨à¨¤ ਨà©à©° ਰਾਸ਼à¨à¨°à¨¾à¨ ਦà©à¨à¨°à¨¾ à¨à¨¹à¨¨à¨¾à¨ ਦà©à¨à¨ ਸਠਤà©à¨ ਵਧà©à¨ ਸਮਰੱਥਾਵਾਠਲਠਵਿà¨à¨ªà¨ ਤà©à¨° &#8216;ਤ੠ਠਪਣਾਠà¨à¨¾à¨£ ਦ੠à¨à¨¼à¨°à©à¨°à¨¤ ਹà©, ਠà¨à¨¿à¨¹à© ਮਾਮਲਿà¨à¨ ਵਿੱਠà¨à¨¿à©±à¨¥à© à¨à©°à¨à©à¨° à¨à¨¾à¨ ਨਾ ਬਦਲ੠à¨à¨¾à¨£ ਵਾਲ੠ਨà©à¨à¨¸à¨¾à¨¨ ਦਾ à¨à¨¤à¨°à¨¾ ਹà©, ਪà©à¨°à© ਵਿà¨à¨¿à¨à¨¨à¨ ਨਿਸ਼à¨à¨¤à¨¤à¨¾ ਦ੠à¨à¨¾à¨ ਨà©à©° ਵਾਤਾਵਰਣ ਨà©à©° ਮਾਪਣ ਤà©à¨ ਬਾਠਦ ਲਾà¨à¨¤ ਨà©à©° ਰà©à¨à¨£ ਲਠà¨à©±à¨ à¨à¨¾à¨°à¨¨ ਵà¨à©à¨ ਨਹà©à¨ ਵਰਤਿਠà¨à¨¾ ਸà¨à¨¦à¨¾ ਹà©à¥¤ ਵਿà¨à¨¾à©, ਸਾਵਧਾਨ੠ਦ੠ਸਿਧਾà¨à¨¤ ਦà©à¨¸à¨¼ ਦ੠à¨à¨¾à¨¨à©à©°à¨¨ ਦਾ à¨à©±à¨ ਹਿੱਸਾ ਹ੠ਠਤ੠à¨à¨¸à¨¨à©à©° à¨à¨¦à©à¨ ਲਾà¨à© à¨à©à¨¤à¨¾ à¨à¨¾à¨£à¨¾ à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à¨¾ ਹ੠à¨à¨¦à©à¨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨà©à©° à¨à©°à¨à©à¨° à¨à¨¾à¨ ਨਾ ਬਦਲ੠à¨à¨¾à¨£ ਵਾਲ੠ਨà©à¨à¨¸à¨¾à¨¨ ਦਾ à¨à¨¤à¨°à¨¾ ਹà©à¨µà©, ਪਰੰਪਰਾà¨à¨¤ ਧਾਰਨਾ à¨à¨¿ ਵਿà¨à¨¾à¨¸ ਠਤ੠ਵਾਤਾਵਰਣ à¨à©±à¨ ਦà©à¨à© ਦ੠ਵਿਰà©à¨§à© ਹਨ, ਹà©à¨£ ਸਵà©à¨à¨¾à¨°à¨¯à©à¨ ਨਹà©à¨ ਹà©, à¨à¨¿à¨à¨¾à¨ ਵਿà¨à¨¾à¨¸ ਨà©à©° ਤਰà¨à©à¨¹ ਦਿੱਤ੠à¨à¨¾à¨£à© à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à© ਹà©, </p>
<p>ਦà©à¨à© ਪਾਸà©, ਪà©à¨°à¨¦à©à¨¸à¨¼à¨ à¨à©à¨à¨¤à¨¾à¨¨ ਦਾ ਸਿਧਾà¨à¨¤ à¨à¨® ਤà©à¨° &#8216;ਤ੠ਪà©à¨°à¨µà¨¾à¨¨à¨¿à¨¤ ਠà¨à¨¿à¨à¨¸ ਹ੠à¨à¨¿ à¨à© ਲà©à¨ ਪà©à¨°à¨¦à©à¨¸à¨¼à¨£ ਲਠà¨à¨¼à¨¿à©°à¨®à©à¨µà¨¾à¨° ਹਨ, à¨à¨¨à©à¨¹à¨¾à¨ ਨà©à©° ਮਨà©à©±à¨à© ਸਿਹਤ à¨à¨¾à¨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨà©à©° ਨà©à¨à¨¸à¨¾à¨¨ ਤà©à¨ ਬà¨à¨¾à¨à¨£ ਲਠà¨à¨¸ ਦ੠ਪà©à¨°à¨¬à©°à¨§à¨¨ ਦ੠à¨à¨°à¨à© à¨à©±à¨²à¨£à© à¨à¨¾à¨¹à©à¨¦à© ਹਨ। à¨à¨¦à¨¾à¨¹à¨°à¨¨ ਲà¨, à¨à©±à¨ ਫà©à¨à¨à¨°à© à¨à© ਸੰà¨à¨¾à¨µà© ਤà©à¨° &#8216;ਤ੠à¨à¨¼à¨¹à¨¿à¨°à©à¨²à© ਪਦਾਰਥ ਨà©à©° à¨à¨ªà¨£à©à¨à¨ à¨à¨¤à©à¨µà¨¿à¨§à©à¨à¨ ਦ੠à¨à¨ª-à¨à¨¤à¨ªà¨¾à¨¦ ਵà¨à©à¨ ਪà©à¨¦à¨¾ à¨à¨°à¨¦à© ਹà©, ਨà©à©° à¨à¨¸à¨¦à© ਸà©à¨°à©±à¨à¨¿à¨ ਤ ਨਿਪà¨à¨¾à¨°à© ਲਠà¨à¨¼à¨¿à©°à¨®à©à¨µà¨¾à¨° ਠਹਿਰਾà¨à¨ à¨à¨¾à¨à¨¦à¨¾ ਹà©à¥¤ ਪà©à¨°à¨¦à©à¨¸à¨¼à¨ à¨à©à¨à¨¤à¨¾à¨¨ ਦਾ ਸਿਧਾà¨à¨¤ ਵਿਸ਼ਵ à¨à¨° ਵਿੱਠà¨à¨¿à¨à¨¾à¨ ਵਿà¨à¨¾à¨¸ ਦ੠ਠà¨à¨µà¨¾à¨ à¨à¨°à¨¨ ਲਠਸਿਧਾà¨à¨¤à¨¾à¨ ਦ੠à¨à©±à¨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮà©à¨¹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹà©à¥¤ </p>
<h4 class="sub_head">à¨à¨¨à¨¤à¨ à¨à¨°à©±à¨¸à¨ ਸਿਧਾà¨à¨¤</h4>
<p>ਵਾਤਾਵਰਣ ਸà©à¨°à©±à¨à¨¿à¨ ਦ੠ਸਿਧਾà¨à¨¤à¨¾à¨ ਦ੠ਪਿੱà¨à© à¨à©±à¨ ਹà©à¨° ਪà©à¨°à¨®à©à©±à¨ ਵਿà¨à¨¾à¨° ਪਬਲਿਠà¨à¨°à©±à¨¸à¨ ਸਿਧਾà¨à¨¤ ਹà©à¥¤ ਵਿੱਠ<i>à¨à¨® ਸ੠ਮਹਿਤਾ ਬਨਾਮ à¨à¨®à¨²à¨¨à¨¾à¨¥, </i>ਸà©à¨ªà¨°à©à¨® à¨à©à¨°à¨ ਨ੠à¨à¨¸ ਸਿਧਾà¨à¨¤ ਨà©à©° ਰਾਠਠਤ੠ਲà©à¨à¨¾à¨ ਵਿà¨à¨à¨¾à¨° ਸਮਾà¨à¨¿à¨ à¨à¨à¨°à¨¾à¨°à¨¨à¨¾à¨®à© ਦ੠ਪà©à¨°à¨¤à©à¨¬à¨¿à©°à¨¬ ਵà¨à©à¨ ਸਮà¨à¨¾à¨à¨, à¨à¨¿à¨¸ ਵਿੱਠਰਾਠà¨à©±à¨ à¨à¨°à©±à¨¸à¨à© ਵà¨à©à¨ à¨à©°à¨® à¨à¨°à¨¦à¨¾ ਹ੠à¨à¨¦à©à¨ à¨à¨¿ ਲà©à¨ à¨à¨¾à¨ à¨à¨¾à¨à¨à¨¾à¨°à¨¾ ਸਰà©à¨¤à¨¾à¨ ਦਾ ਮਾਲਠਹà©à©°à¨¦à¨¾ ਹà©à¥¤ à¨à¨¾à¨µà©à¨ ਰਾਠਨ੠à¨à¨ªà¨°à©à¨à¨¤ ਸਰà©à¨¤à¨¾à¨ &#8216;ਤ੠à¨à©à¨ ਠਧਿà¨à¨¾à¨° ਬਰà¨à¨°à¨¾à¨° ਰੱà¨à© ਹਨ, ਪਰ à¨à¨¹ à¨à¨¹à¨¨à¨¾à¨ ਨà©à©° ਨਿੱà¨à© ਲਾਠਲਠਨਹà©à¨ ਵਰਤà©à¨à¨¾ ਠਤ੠ਸਿਰਫ ਲà©à¨à¨¾à¨ ਦ੠ਫਾà¨à¨¦à© ਲਠਵਰਤਿਠà¨à¨¾à¨µà©à¨à¨¾à¥¤ </p>
<p>à¨à¨¾à¨°à¨¤ ਵਿੱà¨, ਧਾਰਾ 39 ਦ੠ਧਾਰਾ (ਬà©) ਪà©à¨°à¨¦à¨¾à¨¨ à¨à¨°à¨¦à© ਹ੠à¨à¨¿ à¨à©à¨¤à¨¿à¨ ਸਰà©à¨¤à¨¾à¨ ਦ੠ਮਲà¨à©à¨ ਤ à¨à¨¾à¨à¨à¨¾à¨°à© ਦ੠à¨à©à¨² ਰਹà©à¨à© ਠਤ੠ਧਾਰਾ ਦ੠ਧਾਰਾ (ਸà©) à¨à¨¹à¨¿à©°à¨¦à© ਹ੠à¨à¨¿ à¨à¨¤à¨ªà¨¾à¨¦à¨¨ ਦ੠ਸਾਧਨਾਠਦ੠à¨à¨¿à¨¸à© ਵ੠à¨à©à¨à¨¦à¨°à©à¨à¨°à¨¨ ਨà©à©° ਰà©à¨à¨£à¨¾ ਰਾਠਦ੠à¨à¨¼à¨¿à©°à¨®à©à¨µà¨¾à¨°à© ਹà©à¨µà©à¨à©à¥¤ à¨à¨¸ ਤà©à¨ à¨à¨²à¨¾à¨µà¨¾, à¨à¨¦à©à¨ ਰਾਠਲà©à¨à¨¾à¨ ਦ੠à¨à¨²à¨¾à¨ ਲਠà¨à¨¦à¨® à¨à©à©±à¨à¨¦à¨¾ ਹà©, ਤਾਠਨਾà¨à¨°à¨¿à¨à¨¾à¨ ਦਾ ਫਰà¨à¨¼ ਬਣਦਾ ਹ੠à¨à¨¿ à¨à¨¹ ਰਾਠਨà©à©° ਠà¨à¨¿à¨¹à¨¾ à¨à¨°à¨¨ ਦ੠à¨à¨à¨¾à¨à¨¼à¨¤ ਦà©à¨µà©à¥¤ à¨à¨¸ ਤਰà©à¨¹à¨¾à¨, ਰਾਠਠਤ੠ਨਾà¨à¨°à¨¿à¨à¨¾à¨ ਦ੠ਸਬੰਧਾਠਨà©à©° ਨਿਰਦà©à¨¸à¨¼à¨¿à¨¤ à¨à©à¨¤à¨¾ à¨à¨¾à¨à¨¦à¨¾ ਹ੠<i>jus publicum</i>à¨à¨¾à¨ à¨à¨¨à¨¤à¨ à¨à¨¾à¨¨à©à©°à¨¨à¥¤ à¨à¨¹ à¨à¨¨à¨¤à¨ ਮਾਲà¨à© ਦ੠ਠਧਿà¨à¨¾à¨°, ਸਿਰਲà©à¨ à¨à¨¾à¨ ਦਬਦਬ੠ਨà©à©° ਵ੠ਦਰਸਾà¨à¨à¨¦à¨¾ ਹ੠à¨à¨¿à¨¸à¨¦à¨¾ ਮਤਲਬ ਹ੠à¨à¨¿ ਸਰà¨à¨¾à¨° ਨà©à©° à¨à¨¨à¨¤à¨¾ ਦ੠ਫਾà¨à¨¦à© ਲਠਸਰà©à¨¤à¨¾à¨ ਦ੠ਮਾਲà¨à© ਦਾ ਠਧਿà¨à¨¾à¨° ਹà©à¥¤ à¨à¨¹ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱà¨, à¨à¨¾à¨¸ à¨à¨°à¨à© ਨਿਰਦà©à¨¸à¨¼à¨ ਸਿਧਾà¨à¨¤à¨¾à¨ ਵਿੱਠਬਹà©à¨¤ ਵਧà©à¨ ਢੰਠਨਾਲ ਪà©à¨°à¨à¨ à¨à©à¨¤à¨¾ à¨à¨¿à¨ ਹà©à¥¤ </p>
<p>à¨à¨¦à¨¾à¨¹à¨°à¨¨ ਲà¨, ਵਿੱਠ<i>-ਰਾਧà©à¨¸à¨¼à¨¿à¨à¨® ਸਾਹà©</i>ਸà©à¨ªà¨°à©à¨® à¨à©à¨°à¨ ਨ੠à¨à¨¿à¨¹à¨¾ à¨à¨¿ à¨à¨¨à¨¤à¨ à¨à¨°à©±à¨¸à¨ ਦਾ ਸਿਧਾà¨à¨¤ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦ੠ਠਨà©à¨à©à¨¦ 21 ਦ੠à¨à¨ªà¨¬à©°à¨§à¨¾à¨ ਤà©à¨ ਪà©à¨¦à¨¾ ਹà©à©°à¨¦à¨¾ ਹ੠à¨à© ਲà©à¨à¨¾à¨ ਦ੠à¨à©à¨µà¨¨ ਦ੠ਸà©à¨°à©±à¨à¨¿à¨ à¨à¨°à¨¦à¨¾ ਹ੠ਠਤ੠ਰਾਠਨà©à©° ਨਾà¨à¨°à¨¿à¨à¨¾à¨ ਲਠà¨à¨¨à¨¤à¨ ਪਾਰà¨à¨¾à¨ ਦ੠ਸਾà¨à¨-ਸੰà¨à¨¾à¨² à¨à¨°à¨¨ ਦ੠à¨à¨¼à¨¿à©°à¨®à©à¨µà¨¾à¨°à© ਦ੠ਠਧà©à¨¨ ਰੱà¨à¨¦à¨¾ ਹà©à¥¤</p>
<p>à¨à¨¿à©±à¨¥à©à¨ ਤੱਠà¨à¨²à¨µà¨¾à¨¯à© ਪਰਿਵਰਤਨ ਦ੠ਪà©à¨°à¨à¨¾à¨µà¨¾à¨ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹà©, ਸà©à¨ªà¨°à©à¨® à¨à©à¨°à¨ ਨà©&#8230; <i>à¨à¨®à¨à© ਰਣà¨à©à¨¤ ਸਿੰਠਬਨਾਮ à¨à¨¾à¨°à¨¤ ਯà©à¨¨à©à¨ ਨ, 2024</i> à¨à¨²à¨µà¨¾à¨¯à© ਪਰਿਵਰਤਨ ਦ੠ਮਾà©à© ਪà©à¨°à¨à¨¾à¨µà¨¾à¨ ਦ੠ਵਿਰà©à©±à¨§ ਠਧਿà¨à¨¾à¨° ਨà©à©° ਧਾਰਾ 21 ਦ੠ਤਹਿਤ à¨à©à¨µà¨¨ ਦ੠ਠਧਿà¨à¨¾à¨° ਠਤ੠ਸੰਵਿਧਾਨ ਦ੠ਠਨà©à¨à©à¨¦ 14 ਦ੠ਠਧà©à¨¨ ਸਮਾਨਤਾ ਦ੠ਠਧਿà¨à¨¾à¨° ਦ੠ਹਿੱਸ੠ਵà¨à©à¨ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤ੠à¨à¨ ਹà©à¥¤ </p>
<p>à¨à¨¸ ਤੱਥ ਦ੠ਬਾਵà¨à©à¨¦ à¨à¨¿ ਦà©à¨¸à¨¼-ਵਿਦà©à¨¸à¨¼ ਦà©à¨à¨ ਸਰà¨à¨¾à¨°à¨¾à¨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦ੠ਸà©à¨°à©±à¨à¨¿à¨ ਲਠà¨à¨¦à¨® à¨à©à©±à¨à¨£ ਦ੠ਦਾਠਵ੠à¨à¨°à¨¦à©à¨à¨ ਹਨ, ਪਰ à¨à¨¨à©à¨¹à¨¾à¨ ਦ੠ਦਾਠਵ੠ਤਸੱਲà©à¨¬à¨à¨¸à¨¼ ਨਹà©à¨ ਹਨ। à¨à¨¸ ਤà©à¨ à¨à¨²à¨¾à¨µà¨¾, à¨à¨¿à¨à¨à¨à¨¿ ਨਿà¨à¨à¨à¨ ਤà©à¨° &#8216;ਤ੠ਮਾਨਤਾ ਪà©à¨°à¨¾à¨ªà¨¤ ਠਧਿà¨à¨¾à¨°à¨¾à¨ &#8216;ਤ੠ਸਿੱਧ੠ਤà©à¨° &#8216;ਤ੠ਦਾਠਵਾ ਨਹà©à¨ à¨à©à¨¤à¨¾ à¨à¨¾ ਸà¨à¨¦à¨¾ à¨à¨¦à©à¨ ਤੱਠà¨à¨¹ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦ੠à¨à¨¾à¨ III ਵਿੱਠਦਿੱਤ੠à¨à¨ à¨à¨¿à¨¸à© ਵ੠ਠਧਿà¨à¨¾à¨° ਨਾਲ ਨਹà©à¨ à¨à©à©à¨¿à¨ ਹà©à©°à¨¦à¨¾, ਰਾਠਵ੠à¨à¨¸ à¨à¨¿à©°à¨¤à¨¾ ਨਾਲ à¨à¨¦à¨® à¨à©à©±à¨à¨£ ਤà©à¨ à¨à¨¿à¨à¨ ਸà¨à¨¦à¨¾ ਹà©à¥¤ à¨à¨¸ ਲà¨, à¨à¨¹ à¨à©±à¨ ਢà©à¨à¨µà¨¾à¨ ਸਮਾਠਹ੠à¨à¨¿ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਠਸਾਫ਼-ਸà©à¨¥à¨°à© ਠਤ੠ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦ੠ਠਧਿà¨à¨¾à¨° ਨà©à©° ਸਪੱਸ਼ਠਤà©à¨° &#8216;ਤ੠ਸ਼ਾਮਲ à¨à©à¨¤à¨¾ à¨à¨¾à¨µà© ਤਾਠà¨à© ਰਾਠਠਤ੠ਨਾà¨à¨°à¨¿à¨ ਦà©à¨µà¨¾à¨ ਨà©à©° ਬਰਾਬਰ ਦਾ à¨à¨¼à¨¿à©°à¨®à©à¨µà¨¾à¨° ਬਣਾà¨à¨ à¨à¨¾ ਸà¨à©à¥¤ </p>
<p><i>ਲà©à¨à¨ à¨à©à¨ ਰਮà©à¨¨, ਸà©à¨à¨à¨° ਫਾਰ ਠਪਲਾà¨à¨¡ ਰਿਸਰਠà¨à¨¨ à¨à¨µà¨°à¨¨à©à¨à¨¸, ਦਿੱਲ੠ਹ੠</i></p>
</div>
<div class="articleblock-container" id="arthardpv"></div>
<div class="update-publish-time article-published-time-end"></div>
<div class="comments-shares share-page flex print-hide" data-artid="70425821" data-title="On the right to a healthy environment" data-url="https://www.thehindu.com/news/national/on-the-right-to-a-healthy-environment/article70425821.ece">
<div class="left">
<div class="share">
<ul class="share-list bottom" style="display: none;">
<li class="copy-link" onclick="if (!window.__cfRLUnblockHandlers) return false; copytext('https://www.thehindu.com/news/national/on-the-right-to-a-healthy-environment/article70425821.ece');" data-cf-modified-7475cb560ca1e5bc9292fcdf-="">
<p> ਲਿੰਠà¨à¨¾à¨ªà© à¨à¨°à© </p>
</li>
<li class="email">
<p> à¨à¨®à©à¨² </p>
</li>
<li class="facebook" onclick="if (!window.__cfRLUnblockHandlers) return false; openShareLink('https://www.facebook.com/sharer/sharer.php?u=https%3A%2F%2Fwww.thehindu.com%2Fnews%2Fnational%2Fon-the-right-to-a-healthy-environment%2Farticle70425821.ece&;t=On%20the%20right%20to%20a%20healthy%20environment')" data-cf-modified-7475cb560ca1e5bc9292fcdf-="">
<p> ਫà©à¨¸à¨¬à©à©±à¨ </p>
</li>
<li class="twitter" onclick="if (!window.__cfRLUnblockHandlers) return false; openShareLink('https://twitter.com/intent/tweet?url=https%3A%2F%2Fwww.thehindu.com%2Fnews%2Fnational%2Fon-the-right-to-a-healthy-environment%2Farticle70425821.ece&;text=On%20the%20right%20to%20a%20healthy%20environment')" data-cf-modified-7475cb560ca1e5bc9292fcdf-="">
<p> à¨à¨µà¨¿à©±à¨à¨° </p>
</li>
<li class="telegram" onclick="if (!window.__cfRLUnblockHandlers) return false; openShareLink('https://t.me/share/url?url=https%3A%2F%2Fwww.thehindu.com%2Fnews%2Fnational%2Fon-the-right-to-a-healthy-environment%2Farticle70425821.ece&;text=On%20the%20right%20to%20a%20healthy%20environment')" data-cf-modified-7475cb560ca1e5bc9292fcdf-="">
<p> à¨à©à¨²à©à¨à©à¨°à¨¾à¨® </p>
</li>
<li class="in" onclick="if (!window.__cfRLUnblockHandlers) return false; openShareLink('https://www.linkedin.com/shareArticle?url=https%3A%2F%2Fwww.thehindu.com%2Fnews%2Fnational%2Fon-the-right-to-a-healthy-environment%2Farticle70425821.ece&;title=On%20the%20right%20to%20a%20healthy%20environment')" data-cf-modified-7475cb560ca1e5bc9292fcdf-="">
<p> ਲਿੰà¨à¨¡à¨à¨¨ </p>
</li>
<li class="whatsapp" onclick="if (!window.__cfRLUnblockHandlers) return false; openShareLink('https://api.whatsapp.com//send?text=On%20the%20right%20to%20a%20healthy%20environment%20-%20https%3A%2F%2Fwww.thehindu.com%2Fnews%2Fnational%2Fon-the-right-to-a-healthy-environment%2Farticle70425821.ece')" data-cf-modified-7475cb560ca1e5bc9292fcdf-="">
<p> ਵà¨à¨¸à¨à¨ª</p>
</li>
<li class="reddit" onclick="if (!window.__cfRLUnblockHandlers) return false; openShareLink('https://reddit.com/submit?url=https%3A%2F%2Fwww.thehindu.com%2Fnews%2Fnational%2Fon-the-right-to-a-healthy-environment%2Farticle70425821.ece&;title=On%20the%20right%20to%20a%20healthy%20environment')" data-cf-modified-7475cb560ca1e5bc9292fcdf-="">
<p> reddit </p>
</li>
</ul>
</div>
</div>
<div class="right">
<div class="read-later"><button class="btn read-later-btn" data-articleid="70425821" style="display:none" data-ga-labelclick="ReadLater"><span>ਬਾਠਦ ਵਿੱਠਪà©à©à¨¹à©</span></button></p>
<div class="delete-tool-tip" style="display: none;">
<p> ਸਾਰ੠ਦà©à¨à©<br />
 <span class="delete bookmarkdelete"><br />
 ਹà¨à¨¾à¨à¨£à¨¾<br />
 </span></div>
</div>
</div>
</div>
<div class="spliter pt-0 mb-0 print-hide"></div>
<div class="article-ad two-side text-ad print-hide">
<div class="ad-text" id="artproduct2" style="display: none;"></div>
</div>
<p><script data-cfasync="false">var totalPcount = document.querySelectorAll(".articlebodycontent>.schemaDiv>p")
if(totalPcount.length > 1)
 insertElementEnd(totalPcount[1],createElementScript("div","","artmeterpv"))
else
 insertElementbegin(document.querySelector(".articlebodycontent .schemaDiv"),createElementScript("div","","artmeterpv"))
</script></p>
<div class="d-none d-lg-block d-xl-block"><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (isDeviceEnabled("large")) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "Desktop_AT_Mid01", minHeight: '90px'));
 insertElementEnd(totalPcount[1 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid01, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">userIdentify.then(function() 
 if(isDeviceEnabled("large") && isNonSubcribedUser()) googletag.cmd.push(function() googletag.display('Desktop_AT_Mid01'););
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid01, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (isDeviceEnabled("large")) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "Desktop_Inarticle_1x1", minHeight: '250px'));
 insertElementEnd(totalPcount[3 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/Hindu_Desktop_Inarticle_1x1, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">userIdentify.then(function() 
 if(isDeviceEnabled("large") && isNonSubcribedUser()) googletag.cmd.push(function() googletag.display('Desktop_Inarticle_1x1'););
 );</script><!-- End DFP : /22390678/Hindu_Desktop_Inarticle_1x1, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("large") && Number.isInteger(6) && totalPcount.length >= (5 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "Desktop_AT_Mid02", minHeight: '90px'));
 insertElementEnd(totalPcount[6 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid02, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(6) && totalPcount.length >= (5 + 3)) if (isDeviceEnabled("large")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_Desktop_AT_Mid02', [728, 90], 'Desktop_AT_Mid02').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() 
 if (isDeviceEnabled("large") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(6) && totalPcount.length >= (5 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('Desktop_AT_Mid02'););
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid02, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("large") && Number.isInteger(9) && totalPcount.length >= (8 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "Desktop_AT_Mid03", minHeight: '90px'));
 insertElementEnd(totalPcount[9 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid03, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(9) && totalPcount.length >= (8 + 3)) if (isDeviceEnabled("large")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_Desktop_AT_Mid03', [728, 90], 'Desktop_AT_Mid03').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() 
 if (isDeviceEnabled("large") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(9) && totalPcount.length >= (8 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('Desktop_AT_Mid03'););
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid03, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("large") && Number.isInteger(12) && totalPcount.length >= (11 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "Desktop_AT_Mid04", minHeight: '90px'));
 insertElementEnd(totalPcount[12 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid04, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(12) && totalPcount.length >= (11 + 3)) if (isDeviceEnabled("large")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_Desktop_AT_Mid04', [728, 90], 'Desktop_AT_Mid04').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() 
 if (isDeviceEnabled("large") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(12) && totalPcount.length >= (11 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('Desktop_AT_Mid04'););
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid04, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("large") && Number.isInteger(15) && totalPcount.length >= (14 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "Desktop_AT_Mid05", minHeight: '90px'));
 insertElementEnd(totalPcount[15 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid05, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(15) && totalPcount.length >= (14 + 3)) if (isDeviceEnabled("large")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_Desktop_AT_Mid05', [728, 90], 'Desktop_AT_Mid05').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() 
 if (isDeviceEnabled("large") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(15) && totalPcount.length >= (14 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('Desktop_AT_Mid05'););
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_Desktop_AT_Mid05, publisher: The Hindu --></div>
<div class="d-block d-sm-none "><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (isDeviceEnabled("small")) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "MWeb_AT_Middle01", minHeight: '280px'));
 insertElementEnd(totalPcount[1 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle01, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">userIdentify.then(function() 
 if(isDeviceEnabled("small") && isNonSubcribedUser()) googletag.cmd.push(function() googletag.display('MWeb_AT_Middle01'););
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle01, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (isDeviceEnabled("small")) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad ", "Mweb_AT_Bottom01", minHeight: '280px'));
 insertElementEnd(totalPcount[3 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_Mweb_AT_Bottom01, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">userIdentify.then(function() 
 if(isDeviceEnabled("small") && isNonSubcribedUser()) googletag.cmd.push(function() googletag.display('Mweb_AT_Bottom01'););
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_Mweb_AT_Bottom01, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("small") && Number.isInteger(6) && totalPcount.length >= (5 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "MWeb_AT_Middle02", minHeight: '280px'));
 insertElementEnd(totalPcount[6 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle02, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(6) && totalPcount.length >= (5 + 3)) if (isDeviceEnabled("small")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_MWeb_AT_Middle02', [[300,250],[336,280],[200,200],[250,250]], 'MWeb_AT_Middle02').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() 
 if (isDeviceEnabled("small") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(6) && totalPcount.length >= (5 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('MWeb_AT_Middle02'););
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle02, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("small") && Number.isInteger(9) && totalPcount.length >= (8 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "MWeb_AT_Middle03", minHeight: '280px'));
 insertElementEnd(totalPcount[9 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle03, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(9) && totalPcount.length >= (8 + 3)) if (isDeviceEnabled("small")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_MWeb_AT_Middle03', [[300,250],[336,280],[200,200],[250,250]], 'MWeb_AT_Middle03').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() 
 if (isDeviceEnabled("small") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(9) && totalPcount.length >= (8 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('MWeb_AT_Middle03'););
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle03, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("small") && Number.isInteger(12) && totalPcount.length >= (11 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "MWeb_AT_Middle04", minHeight: '280px'));
 insertElementEnd(totalPcount[12 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle04, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(12) && totalPcount.length >= (11 + 3)) if (isDeviceEnabled("small")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_MWeb_AT_Middle04', [[300,250],[336,280],[200,200],[250,250]], 'MWeb_AT_Middle04').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() 
 if (isDeviceEnabled("small") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(12) && totalPcount.length >= (11 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('MWeb_AT_Middle04'););
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle04, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">
 totalPcount = totalPcount || [];if (totalPcount.length > 0 && isDeviceEnabled("small") && Number.isInteger(15) && totalPcount.length >= (14 + 3)) var container = document.createElement("div");
 container.className = "article-ad";container.appendChild(createElementScript("div", "dfp-ad articleinlinead", "MWeb_AT_Middle05", minHeight: '280px'));
 insertElementEnd(totalPcount[15 - 1], container)
 </script><!-- Begin DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle05, publisher: The Hindu --><script data-cfasync="false">if (totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(15) && totalPcount.length >= (14 + 3)) if (isDeviceEnabled("small")) googletag.cmd.push(function() 
 googletag.defineSlot('/22390678/TH_MWeb_AT_Middle05', [[300,250],[336,280],[200,200],[250,250]], 'MWeb_AT_Middle05').addService(googletag.pubads());
 );
 userIdentify.then(function() 
 if (isDeviceEnabled("small") && isNonSubcribedUser() && totalPcount.length > 0 && Number.isInteger(15) && totalPcount.length >= (14 + 3)) googletag.cmd.push(function() googletag.display('MWeb_AT_Middle05'););
 );</script><!-- End DFP : /22390678/TH_MWeb_AT_Middle05, publisher: The Hindu --></div>
</div>
<p><script async src="https://platform.twitter.com/widgets.js" charset="utf-8"></script></p>

ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਹੱਕ ‘ਤੇ

